Nowa Wieś Kościerska — cmentarz ewangelicki

Nowa Wieś Kościerska leżała przed 1920 rokiem w powiecie kościerskim (Kreis Berent), w rejencji gdańskiej, w Prusach Zachodnich. Wieś rozwinęła się na przełomie XIX i XX wieku wokół przystanku kolejowego linii Kościerzyna–Gołubie Kaszubskie, otwartej w 1901 roku, oraz szkoły z 1905 roku. Osada tej nazwy istniała tu wcześniej — Słownik geograficzny wymienia Nową Wieś wśród wsi kościerskiej parafii katolickiej. Odrębnej gminy tu nie było; spisy nie wymieniają tej wsi osobno.

Wieś była dawniej folwarkiem kościerskim. W wizytacji Gniewosza z 1649 roku folwark ten zapisano jako opustoszały, a w 1780 roku wydano go w wieczystą dzierżawę wraz z folwarkiem Florenhof i cegielnią. W 1868 roku dawny folwark kościerski liczył 497,69 hektara powierzchni. Około 1909 roku wieś została wykupiona przez pruską Komisję Kolonizacyjną.

Ewangelicy — niemieccy koloniści, kolejarze i urzędnicy — nie mieli tu ani kościoła, ani kaplicy; należeli do parafii ewangelickiej w Kościerzynie (Berent). Cmentarz założono około 1910 roku, co odnotowuje gminna ewidencja zabytków. Po 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, cmentarz przestał być użytkowany. Zachował się jako nieczynny i figuruje w gminnej ewidencji zabytków.

Tomasz Hinc, który obszedł cmentarze gminy Kościerzyna, opisuje ten cmentarz szczegółowo. W jego opisie cmentarz leży poza osadą, przy trasie dawnej magistrali kolejowej, na skraju lasu, i zajmuje 0,16 hektara. Ma kształt prostokąta obramowanego świerkami, choć ten żywopłot ma dziś luki; wejście rozpoznaje się od strony pól. Naliczono tu dziesięć grobów osób dorosłych i osiem dziecięcych, jedną czytelną inskrypcję i resztkę tablicy z kilkoma nieczytelnymi znakami. Groby układają się szeregowo, ale spora część terenu nie została zagospodarowana. Wyjaśnia to zapis w księdze katastralnej: działkę pod cmentarz wydzielono w 1910 roku, „na północ od magistrali kolejowej”, a na mapie widać przeznaczony do niej pas ziemi pod drogę. Hinc wnioskuje, że cmentarz założyła Komisja Kolonizacyjna, a krótki czas użytkowania tłumaczy, czemu tak niewiele miejsca zdążono wykorzystać.

Źródła: T. Hinc, „Zapomniane cmentarze ewangelickie na terenie gminy Kościerzyna”, Kościerzyna 2010, rozdział IV.11; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Berent; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Berent; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV, hasło „Kościerzyna” (wykaz wsi parafialnych).