Nowa Wieś Kwidzyńska — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Nowej Wsi Kwidzyńskiej (po niemiecku Neudorf) leży w polu, przy polnej drodze odchodzącej od gospodarstwa numer 12, na wysokości stawu. W ewidencji figuruje na działce 300 w obrębie Tychnowy. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 325 arkusza gminy Kwidzyn. W starszym inwentarzu obiekt określono jako „cmentarz prywatny, dawny ewangelicki”, ze znakiem zapytania. W nowszym wykazie konserwatorskim figuruje po prostu jako cmentarz.

W spisie z 1885 roku, w wykazie powiatu kwidzyńskiego na stronie 78 pod pozycją 77, wykazano tu 54 mieszkańców — 34 ewangelików i 20 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Kwidzynie i Agathon Harnoch wymienia wieś wśród jej miejscowości szkolnych. Z kolei katolicy podlegali parafii w Tychnowach, po niemiecku Tiefenau — tym samym obrębie, w którym leży cmentarz. W wykazie szkół dawnego urzędu Weißhof Wernicke podaje, że szkołę w Neudorf założono zaraz przy powstaniu wsi w czasach pruskich, a w 1787 roku uczył w niej Ephraim Mathis, z pensją 60 talarów.

Parafia kwidzyńska była ewangelicka od czasów Reformacji: wykaz duchownych Rhesy z 1834 roku otwiera przy katedrze Simon Klein, określony jako „uczeń Lutra”, a od 1560 roku katedra miała też osobnego diakona dla wiernych mówiących po polsku.

Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 podaje, że cmentarz założono dla rodziny Kappel. W tym programie zapisano, że zachowały się historyczne nagrobki i metalowe, ozdobne ogrodzenie. Cmentarz jest nieczynny, teren zaniedbany, a nagrobki zniszczone.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Wojewódzka ewidencja zabytków datuje cmentarz na początek XX wieku, a Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 na drugą połowę XIX wieku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 36 ewangelików.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, pozycja 325 (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku); Białe Karty konserwatorskie — ewidencja cmentarzy Pomorza; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen, Neidenburg 1890; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), powiat Karthaus, s. 26–27, poz. 60; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69; E. Wernicke, „Tiefenau. Eine heimatliche Studie”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Westpreußen”, dodatek do z. 64, Marienwerder 1926, s. 61.