Nowe Minięta — cmentarz ewangelicki

Nowe Minięta leżą w gminie Mikołajki Pomorskie, w powiecie sztumskim, wśród pól na zachód od drogi prowadzącej z Mikołajek Pomorskich do dawnego majątku. Tam, na działce numer 9/14 w obrębie ewidencyjnym Krasna Łąka, znajduje się cmentarz poewangelicki, ujęty w gminnej ewidencji zabytków w zestawieniu kart adresowych pod pozycją 238 i datowany na dziewiętnasty wiek. Program opieki nad zabytkami gminy Mikołajki Pomorskie na lata 2024–2027 wymienia go w gminnej ewidencji zabytków jako cmentarz poewangelicki leżący wśród pól, po zachodniej stronie drogi z Mikołajek Pomorskich do majątku. W źródłach nie znaleziono rozstrzygnięcia, czy cmentarz obsługiwał Nowe Minięta, czy sąsiednią Miniętę; ewidencja prowadzi w tej okolicy jedno założenie i przypisuje je miejscowości zapisanej jako Minięta.

Karta cmentarza z sierpnia 1990 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki w dużej części zniszczone /poza rodziny Paesler/, drzewostan zaniedbany”. Cmentarz leżał wtedy na szczycie niewielkiego wyniesienia otoczonego polami uprawnymi, zachowało się na nim dziewięć wolno stojących nagrobków przy około dziesięciu mogiłach, a najstarszy z nich pochodził z 1904 roku. Ogrodzenia murowanego nie było, ze starodrzewu rosły lipa, kasztanowiec, dwa dęby i dziesięć świerków, a teren zarastały liczne samosiewy.

W spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku Minięta, po niemiecku Menthen, figuruje w dwóch pozycjach: osobno jako gmina wiejska i jako obwód dworski. W gminie wiejskiej mieszkało 346 osób, w tym 103 ewangelików i 243 katolików, a ewangelicy należeli do parafii w Dzierzgoniu; w obwodzie dworskim — 145 osób, w tym 31 ewangelików i 114 katolików, przypisanych do parafii Groß Rohdau, leżącej w powiecie suskim. Agathon Harnoch wymienia Miniętę wśród wsi przypisanych do szkół parafialnych obu tych zborów: dzierzgońskiego i wspólnej parafii Groß Rohdau i Dakau.

Według Harnocha parafia dzierzgońska liczyła około 4240 dusz, a parafia Groß Rohdau i Dakau około 2100 dusz. Według wykazu Maxa Bära ewangelickie księgi metrykalne Dzierzgonia obejmują chrzty od 1669 roku, a księgi parafii Groß Rohdau — chrzty i śluby od 1755 roku.

W rejestrze zabytków park dworski w Miniętach Szlacheckich wpisano pod numerem A-935 decyzją z 26 stycznia 1979 roku.

Źródła: gminna ewidencja zabytków gminy Mikołajki Pomorskie, zestawienie kart adresowych, pozycja 238; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Mikołajki Pomorskie, pozycja 74; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, powiat Stuhm, strona 68 pozycja 38 oraz strona 72 pozycja 119; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, hasła Christburg, s. 507–508, oraz Gr. Rohdau und Dakau, s. 529; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, pozycje 154 i 203; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; Program opieki nad zabytkami gminy Mikołajki Pomorskie na lata 2024–2027 (uchwała nr LIV/381/2024 z 13 marca 2024 roku); karta cmentarza w Nowych Miniętach, oprac. J. Gzowski, 1990 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl).