Dziedzictwo › Katalog › Nowy Staw
Kościół · powiat malborski
Nowy Staw — kościół ewangelicki (Neuteich)
niem. Neuteich
- Rodzaj
- kościół (dawny ewangelicki)
- Nazwa niemiecka
- Neuteich
- Czas budowy
- 1804 — gotyk ceglany, trójnawowy
- Miejscowość
- Nowy Staw, gm. Nowy Staw
- Dawny powiat
- Marienburg
- Parafia ewangelicka
- Neuteich — własna gmina ewangelicko-luterańska (od 1565), z własnym kościołem przy rynku. Diecezja/superintendentura niepotwierdzona [?]
- Po 1945
- przejęty na inny użytek
- Dziś
- Galeria Żuławska (dawny kościół ewangelicki)
Nowy Staw (niem. Neuteich) — żuławskie miasteczko lokowane w 1343 r., w Prusach Zachodnich w Kreis Marienburg (rejencja gdańska); w 1920 r. weszło do Wolnego Miasta Gdańska (Landkreis Großes Werder [?]), 1939–1945 w Reichsgau Danzig-Westpreußen. Region jednolicie protestancki. Współistniały trzy wspólnoty: katolicka parafia św.
Mateusza (średniowieczna, dziś kolegiata, czynna), ewangelicko-luterańska (gmina od 1565) oraz mennonicka — odrębna wspólnota anabaptystyczna, NIE luteranie (w 1782 r. 117 mennonitów; zachowana XIX-wieczna zabudowa ryglowa). Statystyka 1782: 1001 ewangelików, 352 katolików, 117 mennonitów; 1890: 1176 ewangelików, 1110 katolików, 76 Żydów. Kościół ewangelicki (neogotycki, 1803–1804; wieża „ołówek” z 1864 r.) stoi przy rynku; po 1945 r. opuszczony, po odbudowie w latach 2011–2012 mieści Galerię Żuławską (ośrodek kultury).