Objazda — cmentarze ewangelickie

W Objeździe (po niemiecku Wobesde) były dwa cmentarze ewangelickie, po obu stronach drogi przy kościele. Przykościelny cmentarz otacza szachulcowy kościół z 1606 roku; zmarłych grzebano tu, zanim na początku XIX wieku założono osobną nekropolię. Teren ukształtowano tarasowo i do dziś leży na nim wiele polnych kamieni. Po drugiej stronie świątyni zachowała się rodowa kwatera Kutscherów z dwoma kamiennymi krzyżami. Kutscherowie byli właścicielami ziemskimi tych okolic od 1838 roku; z ich inicjatywy powstały tutejszy pałac oraz założenie parkowe. Dla upamiętnienia przodków rodzina wzniosła przy kościele mur z czerwonej cegły, w którego lico wmurowano siedem krzyży ze szkliwionych kafli z tabliczkami upamiętniającymi piętnaścioro zmarłych.

Na zachodniej skarpie stoi pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej, postawiony w 1920 roku według projektu profesora Karla Sandtrocka z Hildesheim, ozdobiony stylizowanymi herbami Pomorza i Prus, z nazwiskami mieszkańców Objazdy i Dębiny. Karl-Heinz Pagel podaje, że pomnik poległych stanął na wzgórzu przed kościołem, widoczny z wiejskiej drogi; podmurówkę pomnika wykonano z dolomitu, resztę z piaskowca, a oprócz herbu pruskiego i pomorskiego umieszczono na nim ponad 30 nazwisk.

Drugi cmentarz założono w XIX wieku, poza otoczeniem kościoła. Kronika parafii w Rowach podaje, że założono go w 1816 roku poza wsią; gdy się zapełnił, w 1836 roku powiększono go o przyległy plac oddany przez dwór, a pierwszy pogrzeb na nowej części, połączony z jej poświęceniem, odbył się 17 lutego 1836 roku. W 1923 roku dokupiono obok starego cmentarza kolejny kawałek ziemi, który poświęcono 20 stycznia 1924 roku. Leży w centrum wsi, po przeciwnej stronie drogi niż kościół, za zabudowaniami gospodarskimi, na wzniesieniu; założenie obsadzono świerkami, a wejście główne poprowadzono od strony zabudowań wiejskich.

Cmentarz pozostaje czynny: po 1945 roku nowe nagrobki stawiano obok dawnych i pierwotny układ zanikł, a przy porządkowaniu terenu dawne mogiły zlikwidowano. Z pozostałości zachowały się żeliwny krzyż z 1876 roku z dodaną później tabliczką z 1919 roku oraz grób ewangelika Ottona Bartza, rybaka z Rowów, pochowanego przez polskich osadników, których uczył rybackiego rzemiosła. W Objeździe zachowały się ponadto granitowy obelisk i tak zwany kamień Hindenburga; w źródłach nie znaleziono, przy którym z dwóch cmentarzy stoją.

Patronat nad kościołem w Objeździe sprawował w XVIII wieku Carl Friedrich von Natzmer — to on powoływał tutejszych duchownych w 1755 i 1763 roku. W 1784 roku Objazda liczyła 25 dymów i miała nauczyciela. Tutejszy kościół był filią Rowów w synodzie słupskim. Objazda była filią parafii w Rowach (Rowe) w synodzie Słupsk-Stare Miasto, do której należały królewska i szlachecka część Rowów wraz z Dębiną (Schönwalde). W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku Objazdę zapisano dwoma wierszami, osobno wieś i osobno majątek: gmina wiejska liczyła 391 ewangelików, ani jednego katolika i pięcioro Żydów, obszar dworski — 494 ewangelików i ani jednego katolika.

W 1921 roku akt konsystorza pomorskiego przeniósł siedzibę parafii złączonych gmin ewangelickich Rowów i Objazdy, w synodzie Słupsk-Stare Miasto (Stolp-Altstadt), z Rowów do Objazdy. Według Jana Wilda do przeniesienia w praktyce nie doszło, bo w Objeździe brakowało plebanii, a jej budowa pochłonęłaby wysokie koszty; przeciwni byli też parafianie z Rowów i Dębiny. Odtąd parafię prowadzono pod podwójną nazwą Rowe-Wobesde. Z dniem 1 lutego 1929 roku objął parafię pastor Kypke, przeniesiony z Zirkwitz.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku notuje parafię pod hasłem Rowe, z pocztą w Objeździe, a wieś wymienia jako gminę kościelną, oddaloną od Rowe o 8 kilometrów; dla całej parafii podaje 1300 dusz. Pastorem był nadal Franz Kypke. Z dniem 1 listopada 1940 roku powołano na pastora w Rowe-Wobesde Schimmelpfenniga, dotąd pastora pomocniczego w Hammermühle-Wussow w okręgu kościelnym Sławno (Kirchenkreis Schlawe).

Według Pagla 23 lutego 1930 roku odprowadzono do grobu nauczyciela Theodora Scharnofske, który prowadził tutejszą szkołę ponad 35 lat i zmarł w wieku 71 lat. Po 1945 roku świątynia i jej otoczenie przeszły w ręce katolików.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. W zestawieniu Franza Tetznera dotyczącym zanikania kaszubskiego języka kościelnego dla parafii w Rowach podano rok 1799 jako koniec kazań po kaszubsku, a według Jana Wilda duchowni głosili je prawdopodobnie do 1830 roku.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Gmina Ustka; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 5 (270)/2025, s. 13; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Wobesde; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1017–1018; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 172; „Kirchenchronik der Parochie Rowe 1832 bis 1940”, transkrypcja I. Trenkle-Lippl, stolp.de, s. 10, 74.