Objazda — dawny kościół ewangelicki (Wobesde)

Szachulcowy kościół w Objeździe, po niemiecku Wobesde, jest dziś rzymskokatolickim kościołem filialnym pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej. Kościół zbudowano w 1606 roku, o czym mówi chorągiewka z napisem „Anno 1606”; w XIX wieku świątynię rozbudowano. W okolicy wieżyczka kościoła była punktem nawigacyjnym dla rybaków, widocznym od strony morza i jeziora Gardno. Kościół figuruje w rejestrze zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-203 na mocy decyzji z 2 lutego 1961 roku; wykaz prowadzi go jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej, szachulcowo-murowany, 1606, XIX-XX”.

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom VII, 1886) w 1281 roku książę Mściwój nadał klasztorowi w Białobokach (Belbuk) dziesięciny z Objazdy, a w 1294 roku arcybiskup gnieźnieński Jakub potwierdził zakonnicom w Słupsku dziesięciny z tej wsi, zapisanej jako „Wobasdo”, darowane im przez tego samego księcia. W 1784 roku Objazda liczyła 25 dymów i miała nauczyciela. Tutejszy kościół był filią Rowów w synodzie słupskim. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (tom VII, 1886) podaje, że Objazda, po niemiecku Wobesde, liczyła w 1878 roku 740 mieszkańców, przeważnie ewangelików.

Wokół kościoła chowano zmarłych. Na tarasowym terenie przetrwały pozostałości nagrobków i ceglany mur, w który wmurowano siedem krzyży ze szkliwionych kafli upamiętniających członków rodu Kutscherów, właścicieli tutejszego majątku. Drugi cmentarz, wiejski, założono w centrum wsi po przeciwnej stronie drogi, naprzeciw kościoła, za zabudowaniami gospodarskimi. W obsadzie cmentarza wiejskiego były świerki, a wejście umieszczono od strony wsi. Po 1945 roku zachował swoją funkcję — nowe nagrobki stawiano obok dawnych.

Wykaz duchownych Pomorza prowadzi parafię w Rowach w synodzie staromiejskim Słupsk i notuje, że Rowy były wsią po części królewską, po części szlachecką, z majątkiem i gminą Dębina, a Objazda — również z majątkiem i gminą — była filiałem parafii. W 1924 roku parafia liczyła 1308 luteranów, z czego 766 w Objeździe. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako gminę kościelną parafii w Rowe (Rowy), oddaloną od Rowe o 8 kilometrów, a dla całej parafii podaje 1300 dusz. Pastorem był Franz Kypke. Patronat w Objeździe sprawowała wtedy pani Kutscher z tamtejszego majątku.

Spis z 2 grudnia 1895 roku notuje tu 885 ewangelików, ani jednego katolika i 5 Żydów; w 1925 roku mieszkało we wsi ośmiu katolików, a akta kościelne z 1940 roku odnotowały ponadto szesnastu członków sekt. Według Wojciecha Skóry w Objeździe istniała niewielka wspólnota mormonów, która pewnego dnia 1945 roku opuściła domy i wyruszyła w wędrówkę, twierdząc, że natchnął ją do tego Bóg. Ten sam autor podaje, że od 1924 roku nauczycielem we wsi był Paul Scharnofske, później niemiecki urzędnik miejski — prawdopodobnie ten, który w powojennym Słupsku odczytał na nabożeństwie żałobnym za pastora Rudolfa Spittela jego dawne kazanie.

Kaszubskich kazań zaprzestano w parafii w 1799 roku — tak podaje Tetzner w zestawieniu wygasania kaszubskiego języka kościelnego, gdzie parafia Rowy stoi między Budowem, Nożynem, Skórowem i Damnem (około 1795) a Stowięcinem (1816). Jan Wild podaje, że duchowni głosili tu kazania po kaszubsku prawdopodobnie do 1830 roku. W niemieckiej liturgii posługiwano się przy tym gwarą dolnoniemiecką.

W 1846 roku tutejszy pastor sprowadzał sobie do prac polowych „Kaszubów z Gardny”. W odpowiedzi na zapytanie rejencji koszalińskiej z 8 listopada 1892 roku pastor zapisał, że nauczyciele kaszubszczyzny nie znają, kaszubskich uczniów nie ma, u wszystkich dzieci językiem ojczystym jest niemiecki, a rodzice nie mogą podtrzymać dawnej mowy, bo sami jej nie rozumieją. W Objeździe, według tej odpowiedzi, nikt nie rozumiał po kaszubsku ani po polsku. Kaszubi, dodano, to przeważnie dożywotnicy. Podsumowano to jednym zdaniem: „język kaszubski w parafii Rowy jest właściwie wymarły i bez styczności z parafiami w Gardnie i Smołdzinie może w ogóle by się nie zachował”.

Miejscowa opowieść wiąże budowę kościoła w Rowach z kamieniami z Gardny, które diabeł niósł przez jezioro; część miał upuścić po drodze.

Karl-Heinz Pagel podaje, że 8 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona. Ponieważ leżała w radzieckiej strefie zamkniętej, mieszkańcy opuścili ją na około trzy tygodnie. W sierpniu 1945 roku do domów wkwaterowano polskie rodziny, a wysiedlenie podaje się na sierpień 1947 roku. Straty: 39 poległych, 5 zmarłych cywilów, 68 zaginionych. W RFN odnaleziono 274 dawnych mieszkańców, w NRD 224. W kościele wisiał model statku. Józef Szymański przytacza pismo księdza Jana Ziei, który od 2 kwietnia 1946 roku objął placówki duszpasterskie w Wytownie, Objeździe i Machowinie, a także, „jeżeli warunki komunikacyjne to zalecą”, w Rowach.

W 1961 roku kościół był filią parafii w Wytownie. Parafię Matki Bożej Częstochowskiej w Objeździe, wydzieloną z parafii w Wytownie, z kościołem filialnym w Rowach, erygował dekret z 27 lutego 1989 roku.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VII, hasło „Objazda”; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, s. 507 (Rowe); F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 108–109; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Objazda; cykl Jana Wilda, Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku nr 5 (270)/2025, s. 13; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Wobesde; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1017–1018; „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie” 1961, nr 8, poz. 47, s. 3; „Koszalińsko-Kołobrzeskie Wiadomości Diecezjalne”, R. 17, 1989, nr 3, s. 70; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 172; W. Skóra, „Życie religijne Niemców w Słupsku zajętym przez Armię Czerwoną i Polaków (1945–1946). Rekonesans badawczy”, „Przegląd Zachodniopomorski” 40, 2025, s. 148; J. Szymański, „Tworzenie struktur parafialnych i życia religijnego w Słupsku w latach 1945–1948”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 112, 2019, s. 410.