Okalice — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Okalicach — po niemiecku Ockalitz, też Occalitz, a jako obwód dworski Gut Occalitz — to nekropolia niewielka, około 25 na 30 metrów, w granicach wyznaczonych szpalerem buków. Na cmentarz prowadzi ścieżka, która zarosła i ledwie ją widać. Można tu doliczyć się około 11 grobów i ośmiu podstaw żeliwnych krzyży. Wśród zachowanych pozostałości jest grób noszący ślady ekshumacji oraz dwa duże pola grobowe; na większości mogił stoją małe drewniane krzyżyki. W kwietniu 2013 roku rozebrano ostatnie żeliwne ogrodzenie grobu i wywieziono je niemal w całości; został fragment wrośnięty w drzewo.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, a cmentarz opuszczono; dziś jest zarośnięty i pozostaje bez opieki. Figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Nazwa wsi pochodzi od kału, czyli mułu, którego pełno na okolicznych mokradłach. Osadę założono na wzgórzu, w formie warownej: w średniowieczu była przygraniczną strażnicą, a na miejscu grodziska stanął później folwark otoczony okazałym parkiem. Według Marka Drzewieckiego w 1781 roku Okalice weszły w skład majątku rodu Weiher, a pod koniec XIX wieku były siedzibą gminy. Na terenie majątku biją źródła rzeki Okalicy — w 1906 roku okoliczne grunty kupił magistrat Lęborka i do dziś czerpie się stąd wodę pitną dla miasta.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Okalice należały do Weiherów w pierwszej połowie XVIII wieku: do Moritza Dietricha von Weihera, od 1744 roku do Nikolausa von Weihera, od 1757 roku do jego syna Nikolausa Heinricha, od 1786 roku do wnuka Johanna Karla Heinricha, od 1801 roku do Ernsta Ludwiga von Weihera, od 1806 roku do Karla Heinricha Georga Erdmanna von Zastrowa, a od 1820 roku do Ernsta Heinricha von Bonina. W wykazie wasali z lat 1774–1775 w Okalicach mieszkał 58-letni Nikolaus von Weiher, a dobra trzymał pułkownik armii polskiej von Weiher z synami Nikolausem (20 lat) i Karlem (13 lat).

Do 1919 roku Okalice należały do powiatu wejherowskiego (Kreis Neustadt) w Prusach Zachodnich; 2 sierpnia 1919 roku tutejszy obszar dworski włączono do obwodu urzędowego Zewitz, 1 października 1919 roku przyłączono go tymczasowo, a 1 lipca 1922 roku ostatecznie do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg i. Pom.) w prowincji Pomorze; 30 września 1928 roku wszedł do gminy Popowo (Poppow).

Ludność ewangelicka należała do parafii w Łebuni (Labuhn); Ernst Müller zaznacza, że Okalice leżały — mimo przynależności do tej parafii — w Prusach Zachodnich. Katolicy należeli do parafii w Rozłazinie (Roslasin). Własnego kościoła ani kaplicy w Okalicach nie było. Ludność Okalic była — jak zaznacza Schultz — przeważnie ewangelicka; majątek, choć należał do Prus Zachodnich, od dawna ciążył ku Pomorzu, gdzie leżały parafie zarówno ewangelików, jak i katolików.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Schultz nazywa Okalice starym dobrem rodowym Weiherów, a pruskie księgi hipoteczne pokazują je w rękach Weiherów w pierwszej połowie XVIII wieku — wcześniej niż rok 1781.

Źródła: F. Schultz, „Geschichte der Kreise Neustadt und Putzig”, Danzig 1907, s. 485; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Labuhn, s. 239; wykaz obiektów zabytkowych gminy Cewice (załącznik nr 1 do Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami), poz. 62; territorial.de, „Amtsbezirk Zewitz” (odczyt z 11 października 2026 roku); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 161 (s. 7), nr 748 (s. 29), nr 1469 (s. 160).