Okrągła Łąka — cmentarz ewangelicki

Wojewódzka ewidencja zabytków notuje w Okrągłej Łące dwa osobne obiekty: cmentarz mennonicki na działce 191, pod pozycją 147, oraz miejsce po grobowcu z dawnego cmentarza ewangelickiego na działce 196/2, pod pozycją 148. Obie pozycje ewidencji podają wyłącznie nazwę obiektu i numer działki, bez powierzchni, datowania i liczby nagrobków. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027 opisuje miejsce po grobowcu jako położone na terenie leśnym, na południe od drogi nr 612, w południowej części wsi. W programie grobowiec określono jako zniszczony i rozebrany.

W karcie obiektu w serwisie holland.org.pl cmentarz w Okrągłej Łące, po niemiecku Rundewiese, opisano jako leżący w lesie i silnie zarośnięty. W tej karcie podano, że cmentarz pochodzi z XIX i początku XX wieku, zajmuje 0,67 hektara, a zachowało się na nim około 169 nagrobków, między innymi w formie ściętych pni i piaskowcowych stel. W źródłach nie rozstrzygnięto, którego z dwóch miejsc dotyczą dane karty ani jakiego wyznania byli tam pochowani.

Wieś wyrosła na ziemi odebranej Wiśle: grunty późniejszego majątku weszły w 1334 roku w skład stu włók przyznanych kapitule kwidzyńskiej na nowo pozyskanym „nowym Werderze”. W protokole wizytacji gospodarczej urzędu kwidzyńskiego z 1586 roku nazwa pojawia się po raz pierwszy, a miejsce opisano jako pustkowie porosłe trzciną, wierzbami, olszyną, osiką i brzeziną. Parafia w Nebrowie Wielkim miała według Rhesy duchownych ewangelickich co najmniej od 1586 roku, a pierwszym znanym z nazwiska był George Popitzer. W inwentarzu zabytków powiatu kwidzyńskiego podano dla tej parafii tę samą datę, rok 1586.

Erich Wernicke podaje, że Okrągła Łąka, po niemiecku Rundewiese, miała własny cmentarz już w 1624 roku, a w 1687 i 1693 roku ustalono dla niego opłatę za dzwonienie i organistę z Nebrowa. Właściciele majątku, rodzina von Rothe wywodząca się z Holandii, mieli w kościele w Nebrowie ławkę z herbem naprzeciw ołtarza, a w 1773 roku Ernst Dietrich von Rothe z rodzeństwem ufundował tam ambonę.

W 1734 roku na wieś przypadały tam 72 płatne miejsca, a na dwór dziewięć. Czy cmentarz z 1624 roku leżał w którymś z dwóch dzisiejszych miejsc, nie ustalono.

Gospodarowanie zaczęło się dwa lata później, gdy ziemię wzięli na trzydzieści lat na prawie emfiteutycznym Christian von Kerssenstein i Gregor Harder.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 327 mieszkańców, z czego 319 ewangelików i ośmioro katolików (powiat kwidzyński, strona 78, pozycja 99); wieś należała do parafii ewangelickiej w Nebrowie Wielkim, po niemiecku Groß Nebrau, a katolicy podlegali parafii Moßrau. W spisie z 1 grudnia 1910 roku, pod pozycją 89, wieś zajmowała 949,1 hektara, miała sto domów mieszkalnych i liczyła 556 mieszkańców, w tym 550 niemieckojęzycznych: 533 ewangelików, ośmioro katolików i dziewięcioro innych chrześcijan. W tym samym spisie sześcioro mieszkańców podało polski jako język ojczysty.

Źródła: holland.org.pl, karta obiektu nr 525 (cmentarz mennonicki w Okrągłej Łące); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, zeszyt III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), strona 42, pozycja 89; „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienwerder östlich der Weichsel” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 11), Danzig 1898, s. 89 i 98–99; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki, poz. 147 i 148; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 238; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027 (uchwała nr IV/28/2024 z 13 sierpnia 2024 roku); Erich Wernicke, „Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19. Jahrhundert”, Hamburg 1979 (Sonderschrift 42), s. 147, 148, 150.