Opalenie — drugi cmentarz ewangelicki

Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia w Opaleniu dwa cmentarze ewangelickie: przy ulicy Czyżewskiego, pod pozycją 463 arkusza gminy Gniew, i przy ulicy Sportowej. Opisywany jest tu cmentarz przy ulicy Sportowej, w ewidencji pod pozycją 486. Pozostałe tamtejsze pozycje ewidencji są katolickie: kapliczka na cmentarzu katolickim przy tej samej ulicy Czyżewskiego, pod pozycją 464. Z katolickich obiektów ewidencja podaje też cmentarz przy kościele parafialnym przy ulicy Kościelnej, pod pozycją 474.

Opalenie, po niemiecku Münsterwalde, to kociewska wieś nad Wisłą, leżąca naprzeciw Kwidzyna; do 1920 roku należała do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder) w rejencji kwidzyńskiej. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył we wsi 831 osób: 544 katolików i 279 ewangelików. W tym spisie zapisano też jednego wyznawcę innego Kościoła chrześcijańskiego i siedmiu Żydów. Ewangelicy należeli wówczas do parafii w Gniewie — własnej świątyni dorobili się w 1900 roku, a jej budynek stoi do dziś i służy jako sala gimnastyczna szkoły.

Wizytacja katolickiej parafii w Opaleniu z 17 października 1745 roku naliczyła w niej około 150 katolików przystępujących do spowiedzi wielkanocnej i około 150 luteranów. W Aplinkach luteranie, tolerowani przez dziedzica, mieli swoją szkołę i tam chodzili w niedziele. W tej szkole nauczyciel głosił im kazania po niemiecku. 22 maja 1766 roku wizytator zapisał w parafii 68 dorosłych luteranów i 75 luteranek oraz 105 ich dzieci.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 194 ewangelików i 28 w obszarze dworskim, a w całej tutejszej parafii 444 dusze.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Gniew, pozycje 463, 464, 474 i 486; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 78, poz. 76; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006), księga G56, s. 237–239; E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928, s. 371–372 i 389; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70.