Ośno — cmentarz ewangelicki

Ośno, po niemiecku Oschen, leży w gminie Kwidzyn. Cmentarz ewangelicki założono tu na początku XX wieku, w północnej części wsi, po południowej stronie drogi do Woli Sosenki i po wschodniej stronie dzisiejszego boiska sportowego. Tak opisuje jego położenie wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, prowadzona przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku.

Ośno było obszarem dworskim w powiecie kwidzyńskim (Kreis Marienwerder). Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 196 mieszkańców w 12 domach: 145 ewangelików i 51 katolików. W tym spisie ewangelicy należeli do parafii w Rakowcu (Groß Krebs), katolicy do parafii w Kwidzynie. Przy spisie z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 173 mieszkańców, z czego 116 osób podało język niemiecki (115 ewangelików i jeden katolik), a 57 osób — polski.

Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje cmentarz na początek XX wieku i podaje, że leży wśród pól przy drodze do Woli Sosenki. W tym programie układ kompozycyjny opisano jako nieczytelny, a zachowały się fragmenty zniszczonych nagrobków.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Oschen jako majątek. Notował tu osiem domów mieszkalnych i 155 mieszkańców, w tym 144 ewangelików i 11 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gr. Krebs i podaje tu 37 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, arkusz gminy Kwidzyn (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku), pozycja 359; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 82–83, pozycja 167 (odczyt ze skanu); Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, zeszyt III (rejencja kwidzyńska), spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku, Kreis Marienwerder, pozycja 144 (odczyt ze skanu); Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 108–109; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 68.