Otnoga — cmentarz ewangelicki

Otnoga — po niemiecku Wottnogge, a w latach 1938–1945 Mühlental — leżała przed wojną w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze; do powiatu bytowskiego weszła po 1945 roku. Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała; pozostały po niej cmentarze ewangelickie. Wykazy urzędowe znają pod nazwą Otnogi dwa, oba ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków: program opieki nad zabytkami powiatu bytowskiego na lata 2023–2026 i projekt zmiany studium gminy Czarna Dąbrówka z 2020 roku wskazują dla nich części działek numer 10/1 i 100/4. Ten opis dotyczy pierwszego.

Działka 10/1 leży w obrębie ewidencyjnym Kłosy, nie Otnoga; plan miejscowy obrębu Kłosy z 2006 roku wyznacza tam teren byłego cmentarza ewangelickiego o powierzchni 0,4415 hektara, każe pozostawić go w stanie naturalnym — dopuszcza jedynie prace porządkowe odsłaniające płyty nagrobne, pomniki i ogrodzenia — i oznakować tablicą informacyjną. Drugi cmentarz leży na części działki 100/4 w obrębie Otnoga; plan miejscowy tego obrębu, również z 2006 roku, wyznacza dla niego teren o powierzchni 0,0699 hektara, z takimi samymi zaleceniami.

Karta cmentarza z 30 czerwca 2008 roku opisuje stan pierwszego z nich słowami: „Teren cmentarza bardzo zdewastowany, granice zatarte, a nagrobki zniszczone, teren zaorany”. Leżał on na południe od wsi, przy drodze w stronę Rokit, około 100 metrów od skrzyżowania. W 2008 roku zachowały się tu cztery wolno stojące nagrobki z czasów przed 1945 rokiem. Ze starodrzewu pozostały dęby, lipy, świerki i klony, w większości jednak drzewa były wycięte. Teren cmentarza zarastały wtedy samosiejki brzozy, świerka i lipy, a w poszyciu rosły konwalia, barwinek i podagrycznik.

W 1784 roku Otnoga, położona w piaszczystej dolinie nad Łupawą, która niedaleko stąd, przy Zawiatach, wypływa z jeziora łupawskiego, liczyła 10 dymów. Według Brüggemanna w 1784 roku mieszkańcy Otnogi, po niemiecku Wottnogge (Groß- i Klein-Wottnogge), należący do parafii w Mikorowie, uczęszczali przede wszystkim do kaplicy w Kozinie (Kosemühl), czynnej od 1748 roku, bo mieli do niej bliżej niż do kościoła mikorowskiego.

Słownik geograficzny notuje wieś pod polskimi nazwami Odnoga i Wodnoga oraz kaszubską Wótnogaj i opisuje ją jako dobra rycerskie o powierzchni 643 hektarów, z czystym dochodem 1907 marek, z młynem i cegielnią; pocztę i telegraf miała wieś w oddalonym o dwa kilometry Dambee, a stację kolejową w Bytowie, o 20,5 kilometra.

Miejscowość wraz z przysiółkami Zawiaty (Saviat) i Dambee tworzyła jedną osadniczą całość. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku przypisuje Otnogę do parafii ewangelickiej w Mikorowie (Mickrow), a Zawiaty do parafii w Nożynie (Groß Nossin). Naliczono wówczas w gminie wiejskiej Wottnogge (strona 176, pozycja 151) 127 mieszkańców: 115 ewangelików i 12 katolików; ci ostatni podlegali parafii w Lęborku. Urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy mieściły się w Czarnej Dąbrówce (Damerkow). Wykaz miejscowości parafii nożyńskiej u Ernsta Müllera, obejmujący obok Nożyna 18 nazw, Wottnogge nie wymienia.

Zawiaty ten sam spis ujmuje jako obwód dworski (strona 182, pozycja 287): 593,9 hektara, dwie osady, dziewięć budynków mieszkalnych, 12 gospodarstw domowych i 66 mieszkańców, w tym 27 mężczyzn i 39 kobiet. Strona 183 wykazuje przy tej pozycji 66 ewangelików, katolików nie zapisano, z parafią w Nożynie oraz urzędem stanu cywilnego i obwodem urzędowym w Czarnej Dąbrówce. Słownik historyczny województwa słupskiego podaje, że w 1910 roku podzielono majątek Wottnogge, a w obręb wsi włączono majątek Saviat — posiadłość rodziny von Natzmer, przemianowaną w 1937 roku na Seeblick.

Po 1945 roku niemiecką, ewangelicką ludność wysiedlono, a miejscowość otrzymała nazwę Otnoga. Jej nowi mieszkańcy trafili pod opiekę Kościoła rzymskokatolickiego — parafię w Rokitach, do której Otnoga należy, erygowano 1 czerwca 1951 roku przy dawnym kościele ewangelickim.

Karl-Heinz Pagel podaje, że 9 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona. Latem 1945 roku powstała polska administracja, a Niemców wysiedlono. Straty wyniosły 6 poległych, 13 zmarłych cywilów i 32 zaginionych; później odnaleziono 113 mieszkańców w RFN i 72 w NRD. Ostatnimi nauczycielami byli zmarły w 1944 roku Albert Schmechel i Siegfried Eckerlein.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 951; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Program opieki nad zabytkami powiatu bytowskiego na lata 2017–2020 (uchwała Rady Powiatu Bytowskiego nr XXIX/229/2017) i na lata 2023–2026 (uchwała nr XL/296/2023, Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego z 2023 roku, poz. 1075), wykaz zieleni i cmentarzy, poz. 584 i 585; projekt zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Czarna Dąbrówka, luty 2020, tabela „Zabytkowe cmentarze”, poz. 22 i 23; miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obrębów Kłosy i Otnoga (uchwały Rady Gminy Czarna Dąbrówka nr XXXIV/288/06 i XXXIV/290/06 z 25 maja 2006 roku); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Groß-Nossin, s. 72–75; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Stolp; Jan Wild, „Informator Parafialny” nr 4/2025; A. Świetlicka, E. Wisławska, Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego, Słupsk 1998, hasło Otnoga, s. 161; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Mühlental; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1018–1019; karta cmentarza w Otnodze, oprac. M. Palacz, 2008 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl, obiekt 693154).