Parszewo — cmentarz ewangelicki

Parszewo, po niemiecku Parschau, a w dawnym zapisie polskim Parchowo lub Parzchowo, leży na Żuławach Malborskich, niecałe dwie mile od Malborka. Przywilej dla Parszewa wystawił w 1353 roku wielki mistrz Winrych von Kniprode. W zamian mieszkańcy odrabiali tłokę i płacili grzywnę czynszu oraz cztery kury rocznie. Miejscowość liczyła sześć posiadłości na prawie chełmińskim i 72 włóki obszaru.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 167 mieszkańców: 98 luteranów i 69 katolików.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Parschau jako wieś na prawie chełmińskim z 15 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 227, w tym 93 ewangelików i 134 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny. Słownik geograficzny podaje dla 1868 roku 227 mieszkańców, w tym 134 katolików i 93 ewangelików, przy 15 domach.

Spis z 1885 roku wykazał tu 236 mieszkańców — 123 katolików i 113 ewangelików; obie parafie, ewangelicka i katolicka, miały siedzibę w Groß Lichtenau, czyli w Lichnowach.

W Lichnowach kościół parafialny, postawiony w konstrukcji ryglowej, poświęcono w 1844 roku; była to trzecia świątynia parafii, a gmina uformowała się tam w 1602 roku. Agathon Harnoch wymienia Parszewo wśród miejscowości szkolnych parafii ewangelickiej w Lichnowach (Groß Lichtenau). W jego opisie cała parafia liczyła około 700 dusz i miała cztery cmentarze na siedem wymienionych miejscowości.

Bernhard Schmid zaznacza, że w Parszewie nigdy nie było kościoła. Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia cmentarz w Parszewie wśród czterech cmentarzy parafii w Lichnowach, liczącej wtedy 811 ewangelików.

W południowej części wsi, wśród drzew, zachowały się szczątki cmentarza. W ewidencji zabytków figuruje on pod pozycją 87, przy ulicy Brzozowej, w pobliżu domu numer 17, na działce 63 w obrębie Parszewo. Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Lichnowy na lata 2013–2016 opisuje go jako dawny cmentarz ewangelicki z fragmentaryczną obsadą starodrzewu lipowego, pozbawiony nagrobków.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Lichnowy (Groß Lichtenau) i podaje tu 95 ewangelików.

Źródła: B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 252; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau, powiat malborski, strona 15 druku, pozycja 88; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 431, hasło Groß Lichtenau; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII, hasło Parchowo al. Parzchowo (Parschau); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 40, nr 99; „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 32; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Lichnowy na lata 2013–2016 (uchwała nr XL/288/2013 z 29 sierpnia 2013 roku); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 154–155, pozycja 96; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35.