Pastwa — kościół ewangelicki

Pastwa, po niemiecku Groß Weide, leży w gminie Kwidzyn. Stoi tu dawny kościół ewangelicki. W tej świątyni mieści się dziś rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-1886, decyzją z 19 kwietnia 2012 roku. W wykazie zabytków figuruje jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, 1910”.

Hasło Słownika geograficznego, prowadzone pod niemiecką nazwą Gross Weide, notuje dla 1868 roku 21 budynków, pięć domów i 63 mieszkańców oraz obszar 759,29 (Słownik nie podaje jednostki miary). W tym haśle stację pocztową wskazano w Ryjewie, a z przynależności kościelnej — parafię katolicką w Tychnowach i ewangelicką w Tromnowie.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Groß Weide jako wieś. Notował tu 35 domów mieszkalnych i 387 mieszkańców. W tej liczbie było 151 ewangelików, 225 katolików i 11 osób innych wyznań. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Gniewie. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył w Pastwie 388 mieszkańców. W spisie wykazano 175 ewangelików, 200 katolików i 13 innych chrześcijan. Katolicy należeli wówczas do parafii w Janowie (Johannisdorf).

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Słownik geograficzny podaje dla 1868 roku 63 mieszkańców w 21 budynkach, a urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej z tego samego roku — 387 mieszkańców w 35 domach mieszkalnych.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gniew (Mewe) i podaje tu 110 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, strony 76–77, pozycja 36; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom VII, hasło Pastwa, oraz tom IX, hasło Pastwa w powiecie sztumskim; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 112–113; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70.