Piotrowo — cmentarz ewangelicki

Piotrowo — po niemiecku Fustpetershütte, dawniej Fustpetrowa Huta — założono w 1630 roku jako kolonię karczunkową ze smolną hutą, na dobrach grabowskich katolickiego zakonu kartuzów. Kartuzi osadzili w Fustpetershütte, podobnie jak w Jaschhütte, Stoffershütte, Szponie, Deutsch-Ochsenkopf i Połęczynie, samych niemieckich chłopów ewangelików. Według protokołu granicznego z 1640 roku wschodnia część pól zaginionej wsi Mansowo (w 1291 roku Manchowe) należała do Fustpetershütte, a zachodnia do Kłobuczyna.

W 1670 roku było tu czterech chłopów płacących po 9 florenów, a dżuma z 1710 roku zostawiła z sześciu gospodarzy trzech.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 41 mieszkańców, wszystkich wyznania luterańskiego, a jako parafię luterańską podaje Szymbark (Schönberg). Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku królewska wieś chłopska Fustpetershütte z dziewięcioma gospodarstwami chłopskimi i dwiema zagrodami chałupniczymi liczyła 95 mieszkańców, w tym 94 ewangelików i jednego katolika. Stało w niej 13 budynków mieszkalnych. Ewangelicy należeli do parafii w Szymbarku; katolicy — do parafii w Alt-Grabau; dzieci należały do okręgu szkolnego w Kloboschin.

W 1880 roku było tu 94 ewangelików na 95 mieszkańców, w spisie z 1885 roku 133 mieszkańców, z tego 126 ewangelików i siedmiu katolików.

W spisie z 1 grudnia 1910 roku wszystkie 135 osób podało niemiecki jako język ojczysty i wszystkie były wyznania ewangelickiego. W 1910 roku wieś miała 21 domów mieszkalnych i 23 gospodarstwa domowe na 300,9 hektara, a mieszkało w niej 71 mężczyzn i 64 kobiety. Poczta była w Szymbarku, szkoła mieściła się początkowo w Kłobuczynie, a własną szkołę wieś otwarła w 1906 roku — niemiecką, od 1927 roku polską. Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował tu 131 mieszkańców, w tym 129 wyznania ewangelickiego; narodowość niemiecką podało 129 osób, polską dwie.

Własnego kościoła w Piotrowie nie było. Szymbark jako parafię ewangelicką podaje wykaz gmin z 1885 roku (pod nazwą „Fustpetershütte”) i rubryka parafii ewangelickiej w spisie z 1 grudnia 1910 roku. Parafia ewangelicka w Sulęczynie, wskazywanym niekiedy jako macierz tutejszych ewangelików, istnieje od 1863 roku.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, a wieś zasiedlili Kaszubi. Dziś mieszka w niej 109 osób (stan z 2025 roku). Po dawnej kolonii został cmentarz ewangelicki na działce 18. W źródłach nie znaleziono daty założenia cmentarza; jego powierzchnię i stan zachowania opisuje karta z 1986 roku.

Karta cmentarza z 30 września 1986 roku ocenia jego stan słowami: „Częściowo uporządkowany. Niektóre groby kultywowane”. Cmentarz o powierzchni sześciu arów leżał na stoku wzgórza, otoczony kamiennym obwałowaniem i obsadzony od zewnątrz grabami, a teren oznaczono tablicą „cmentarz zamknięty”. Naliczono wtedy czterdzieści siedem mogił, zachowały się też nieliczne ozdobne ogrodzenia i żeliwny krzyż. Według karty najstarszy nagrobek nosił datę 19 października 1881 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Szymbark (Schönberg) i podaje tu 135 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau (Kreis Karthaus, s. 48, poz. 19); A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 118, nr 77; karta cmentarza w Piotrowie, oprac. G. Olszewska-Hellmann, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 105, pozycja 102; H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 112; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 77, 176; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 33.