Płochocinek — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Płochocinku, po niemiecku Klein Plochoczin, wymieniają wojewódzka ewidencja zabytków i mapa lapidariów; według ewidencji gruntów zajmuje działkę 041411_2.0014.193. Gminna ewidencja zabytków go nie wymienia. Płochocinek leży nad krawędzią doliny Wisły, w dawnym powiecie świeckim.

Punkt podpisany na mapie lapidariów jako „cmentarz ewangelicki — Płochocin” nie leży w Płochocinie. Według ewidencji gruntów punkt ten leży w obrębie Lipinek, w lesie na skarpie doliny Wisły. W Płochocinie ewidencje wymieniają wyłącznie cmentarze rzymskokatolickie; tamtejszy kościół świętego Wawrzyńca również był katolicki. Słownik geograficzny podaje, że staraniem Aleksandra Czapskiego i Aleksandra Jasińskiego wzniesiono w 1701 roku drewnianą świątynię na miejscu dawnej. Wizytacja z lat 1701–1702 datuje budowę na 1700 rok, za biskupa Stanisława Szembeka, a jako fundatora wymienia samego Aleksandra Czapskiego, podkomorzego malborskiego. Opisuje budowlę jako drewnianą wewnątrz, lecz obmurowaną, i podaje podwójne wezwanie — świętego Wawrzyńca i świętej Katarzyny.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Klein Plochoczin jako wieś. Notował tu 37 domów mieszkalnych i 268 mieszkańców, w tym 117 ewangelików, 150 katolików i jedną osobę innego wyznania. Ewangelicy należeli do parafii Neuenburg; katolicy — do parafii Groß Plochoczin; miejscowość miała własny okręg szkolny.

W latach osiemdziesiątych XIX wieku Słownik geograficzny wymieniał Płochocinek, po niemiecku Klein Plochotschin. Wieś nazwano w nim włościańską, czyli chłopską. Według podanych tam danych z 1868 roku stało we wsi 61 budynków.

W 1885 roku mieszkało tu stu dziewiętnastu ewangelików wśród 372 mieszkańców; we wsi stała ewangelicka szkoła. Wieś należała do katolickiej parafii w Płochocinie, a ewangelicy — do parafii w Nowem, później zaś do erygowanej w 1890 roku parafii w Warlubiu. Płochocin liczył w 1885 roku sześćdziesięciu sześciu ewangelików wśród 368 mieszkańców; w źródłach nie znaleziono dla nich osobnego cmentarza.

Karta cmentarza w Płochocinku z 30 września 1987 roku ocenia jego stan słowami: „Nagrobki zniszczone i porozbijane”. Cmentarz leżał w północnej części wsi, pomiędzy zabudowaniami gospodarstw rolnych, na planie prostokąta z aleją dzielącą go na dwie kwatery; zachowało się wtedy sześć obudowanych mogił, a najstarszy czytelny nagrobek pochodził z 1882 roku. Ogrodzenia nie było, dobrze natomiast utrzymały się drzewa — jesion, dwie brzozy i sześć sosen — oraz gęste krzewy bzu.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Warlubien i podaje tu 78 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen… 1885, powiat świecki, s. 138–139, poz. 64 (Klein Plochoczin) oraz s. 142–143, poz. 164 (Groß Plochoczin); A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 533 i 539; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. VIII, hasła „Płochocin” i „Płochocinek”; wojewódzka ewidencja zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Toruniu, wykaz gminy Warlubie; ewidencja gruntów (ULDK), działka 041411_2.0014.193; karta cmentarza w Płochocinku, oprac. B. Sądowski, 1987 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VIII, hasło „Płochocinek”; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 166–167; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), s. 197, streszczenie księgi G24 (wizytacja 1701–1702); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 88.