Podwilczyn — cmentarz ewangelicki

W Podwilczynie były dwa cmentarze: przykościelny i wiejski. Pierwszy, przykościelny, leżał w centrum wsi i dziś nie istnieje — tak jak sam kościół, który rozebrano; teren zabudowano, a do niedawna o dawnej funkcji tego miejsca świadczyły monumentalne pnie po wyciętym starodrzewie. Drugi, wiejski, urządzono poza wsią, niedaleko jeziora, przy drodze biegnącej na północ; mieści on dawną część ewangelicką i współczesną katolicką.

Podwilczyn, kolonia w miejskim lesie Loitz, leżał dwie i pół mili na południe-południowy wschód od Słupska. W 1784 roku mieszkało tu 16 gospodarzy, którzy mieli gospodarstwa na własność i płacili kamlarii miejskiej roczny czynsz, oraz nauczyciel — razem 18 dymów. Mieszkańcy mieli dom modlitwy, „welches als ein Filial von Damnitz in der Stolpschen Synode angesehen wird” — uważany za filię Dębnicy w synodzie słupskim.

Część ewangelicka zachowała się bardzo dobrze: widoczny jest układ kwater i znaczna część pomników nagrobnych. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa ten cmentarz jednym z najlepiej zachowanych w gminie Dębnica Kaszubska i przypisuje to pielęgnacji; są na nim różnorodne formy nagrobne z XIX i XX wieku. Zachowane inskrypcje pozwalają datować jego założenie na pierwszą połowę XIX wieku.

Podwilczyn, do 1945 roku Podewilshausen, leżał w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Powstał w latach 1748–1752 jako jedna z około dwustu wsi, które Fryderyk II założył na Pomorzu, a nazwę otrzymał na pamiątkę pruskiego ministra Heinricha von Podewilsa (1695–1760), pochodzącego z Pomorza. Pierwszych 16 rodzin kolonistów przybyło tu wiosną 1752 roku ze szwedzkiej części Pomorza, z Meklemburgii, z Polski i z Marchii.

W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku naliczono tu 316 ewangelików, jednego katolika i dwóch innych chrześcijan. Należała do parafii ewangelickiej w Dębnicy Kaszubskiej, po niemiecku Rathsdamnitz, w okręgu kościelnym Słupsk-Miasto, i razem z Mielnem tworzyła jej gminę filialną. Księgi metrykalne prowadzono tu od lipca 1838 roku. Mieszkańców było 276 w 1910 roku, 326 w 1933 i 290 w 1939.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako filię parafii w Rathsdamnitz, oddaloną od Rathsdamnitz o 10 kilometrów, a dla całej parafii podaje 4050 dusz. Pastorem był Siegfried Harnisch.

Wieś zajęły wojska sowieckie 7 marca 1945 roku. Po wojnie przejęła ją administracja polska, ludność niemiecką wysiedlono, a opiekę nad ewangelikami objęła parafia Krzyża w Słupsku, w diecezji pomorsko-wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, 1989, hasło Podewilshausen; Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl), hasło Podwilczyn; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Podwilczyn, s. 65; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 929; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174–175.