Dziedzictwo › Katalog › Poganice

Cmentarz · powiat słupski

Poganice — cmentarz ewangelicki

niem. Poganitz

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Poganitz
Miejscowość
Poganice, gm. Potęgowo
Dawny powiat
Landkreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
słupski
Po 1945
nieczynny
Dziś
dawny cmentarz ewangelicki
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz w Poganicach założono na południowy wschód od zabudowań, w niewielkim wówczas kompleksie leśnym. W otoczeniu lasu leży do dziś. Śladów ogrodzenia ani nasadzeń granicznych nie ma, a nieliczne fragmenty kamiennych pomników nie pozwalają odtworzyć pierwotnego rozplanowania. Teren jest przejrzysty i ślady nagrobków dają się odnaleźć, choć wszystkie zostały przemieszczone.

W 1784 roku Poganice nad Łupawą liczyły 15 dymów i miały nauczyciela. Granicę z Gluschen ustaliła ugoda zawarta na samej granicy w 1546 roku, potwierdzona recesem z 27 sierpnia 1590 roku.

Poganice, po niemiecku Poganitz, leżą nad Łupawą; przed 1945 rokiem należały do powiatu słupskiego (Kreis Stolp) w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Majątek szlachecki wzmiankowany jest od 1457 roku. W tym roku Eryk, król Danii, Szwecji i Norwegii, a zarazem książę pomorski, nadał rodowi von Grumbkow lenna Grumbkow, Runow, Zechlin i Poganice. Przez dziedziczenie cztery dobra przeszły na Klausa von Massow, który w 1529 roku sprzedał Grumbkow i Zechlin Michaelowi von Boehn.

Wieś rozłożyła się wzdłuż rzeki, a od połowy XVIII wieku należała do rodziny Rieck-Eggbert.

Własnego kościoła Poganice nie miały i należały do parafii w Łupawie, w kościelnym okręgu staromiejskim Słupska, a po zjednoczeniu luteranów i reformowanych — w Kościele unijnym. Miały własny cmentarz. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku podaje dla Poganic 925,8 hektara, dwie osady, trzynaście zamieszkanych domów mieszkalnych i jeden inny budynek mieszkalny, 34 gospodarstwa domowe oraz 222 osoby obecne, w tym 108 mężczyzn i 114 kobiet.

Spis nie notuje katolików, innych chrześcijan ani żadnego Żyda; urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy mieściły się w Grumbkow. Spis z 1 grudnia 1905 roku podaje 228 mieszkańców, wszystkich ewangelików, w tym 227 mówiących po niemiecku i jednego mówiącego innym językiem.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 157; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Provinz Pommern, na podstawie spisu powszechnego z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Stolp, s. 182–183, poz. 272; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Szczecin 1912, hasło Lupow, s. 502; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784, s. 970–971; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 993–994; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” (punkt ze zbioru położeń cmentarzy).

Położenie: 54,4502° N, 17,4195° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie ze zbioru autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, punkt „Poganice” z jego zbioru położeń cmentarzy; do zbioru M. Drzewieckiego punkt trafił od innej osoby, której autor nie potrafi dziś wskazać (list z 12 października 2026 roku))

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. K. Mazurkiewicz-Palacz, Dawne cmentarze w powiecie słupskim (2013), hasło „Poganice (d. nazwa: Poganitz)”, s. 156–157; wyciąg K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013
  3. Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Stolp, strona 182, pozycja 272 („Poganik”: parafia ewangelicka Lupow, urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy Grumbkow; kolumny liczbowe całej strony 182 puste w dostępnym odczycie)
  4. Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Provinz Pommern, na podstawie spisu powszechnego z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Stolp, s. 182–183, poz. 272
  5. Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku — Landkreis Stolp, obwody dworskie, s. 180, poz. 269 (Poganitz) — odczyt ze skanu 23.09.2026
  6. K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Grumbkow, s. 558
  7. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 993–994
  8. E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II, Stettin 1912, hasło Lupow, s. 502
  9. na podstawie: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — punkt ze zbioru położeń cmentarzy („Poganice”)

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0882
Stan weryfikacji
wymaga sprawdzenia w terenie
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.