Połęczyno — cmentarz ewangelicki

Połęczyno, po niemiecku Pollenschin, to kaszubska wieś w powiecie kartuskim. Po pierwszym rozbiorze, w 1772 roku, znalazła się pod panowaniem pruskim, a do 1920 roku należała do tego samego powiatu (Kreis Karthaus).

1 września 1255 roku książę Sambor II nadał cystersom z Łekna wsie Polusino i Brutnino ze stu łanami, z prawem osadzania Niemców. 1 maja 1291 roku Mściwój II potwierdził to nadanie w Kościerzynie i opisał granice. 2 sierpnia 1502 roku kartuzi nadali tokarzom Michelowi Hinzowi i Hansowi Hahnowi dwór we wsi, zapisanej wtedy jako Pollentschin, z trzema włókami. W 1666 roku bracia Christian i Michel Reich odsprzedali klasztorowi tutejsze sołectwo w zamian za Arenkau (Horniki). Klasztor osadził we wsi niemieckich ewangelików.

W 1670 roku owczarnię dzierżawiono za 250 florenów, a we wsi było trzech chłopów płacących po 16 florenów. Po dżumie z 1710 roku z trzech chłopów i trzech ogrodników zostało półtora gospodarstwa.

Wykaz gmin z 1885 roku notuje tu 367 mieszkańców, a wśród nich 324 ewangelików, 39 katolików i cztery osoby wyznania mojżeszowego. Wykaz z 1885 roku podaje też przynależność parafialną: ewangelicy należeli do parafii w Szymbarku, katolicy — do parafii w Goręczynie.

W spisie powszechnym z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 517 mieszkańców, a wśród 480 mówiących po niemiecku — 439 ewangelików, 34 katolików i siedem osób wyznania mojżeszowego; po kaszubsku mówiło 36 osób, wszystkie katolickie. Parafią ewangelicką pozostawał Szymbark. W tym samym spisie katolicy należeli nadal do parafii w Goręczynie.

W 1910 roku wzniesiono w Połęczynie murowany z cegły kościół ewangelicki jako filiał parafii w Szymbarku. Po 1945 roku przejęli go katolicy; dziś jest to kościół filialny pod wezwaniem świętego Andrzeja Boboli, należący do parafii świętej Anny w Grabowie Kościerskim.

We wsi zachował się też dawny cmentarz ewangelicki. Leży na działce numer 101; w wojewódzkiej ewidencji zabytków powiatu kartuskiego figuruje pod pozycją 40. Jest to obiekt odrębny od cmentarza kościelnego przy dawnej świątyni, który objęto wpisem do rejestru zabytków razem z nią.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Szymbark (Schönberg) i podaje tu 439 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku), Kreis Karthaus, strony 52–53, pozycja 89; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Karthaus, pozycja 79; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; rejestr zabytków województwa pomorskiego (wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026); wojewódzka ewidencja zabytków, powiat kartuski, gmina Somonino, pozycja 40; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Th. Hirsch, „Geschichte des Karthauser Kreises bis zum Aufhören der Ordensherrschaft”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 6 (1882), s. 17–18; H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 74, 101–102; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 77, 175–176; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 33.