Polniczka — cmentarz ewangelicki

Polniczka, po niemiecku Adlig Pollnitz, po kaszubsku Szlacheckô Pòlnicô, powstała z podziału Polnicy po 1414 roku na część zakonną i szlachecką. Pozostała wsią folwarczną. W źródłach nie znaleziono kościoła w Polniczce; po tutejszej wspólnocie ewangelickiej został cmentarz. Gminna ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 113 jako ewangelicki. W źródłach nie znaleziono daty jego założenia: ewidencja notuje go samą nazwą, bez datowania, a hasło Słownika geograficznego o Polenicy cmentarza nie wymienia.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Polniczka (Adlig Pollnitz) należała do Piotra Augustyna Lehwald-Powalskiego, a od 1768 roku do Aleksandra Wysockiego. W wykazie wasali z 1774 roku dziedzicem mieszkającym w Polniczce jest 45-letni Adam Wysocki z synami Krzysztofem (17 lat), Aleksandrem (15 lat) i Józefem (dziewięć lat).

Spis z 1868 roku wykazał tu 55 mieszkańców, w tym 37 ewangelików i 18 katolików, przy trzech domach i trzynastu budynkach. W 1868 roku dobra liczyły niespełna 367 hektarów, a czysty dochód z gruntu wynosił 835 marek.

Wykaz gmin sporządzony po spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku wymienia Polniczkę wśród obwodów dworskich powiatu, na stronie 164 pod pozycją 126 jako „Pollnitz, adlig”. Naliczono w niej 69 mieszkańców, 34 mężczyzn i 35 kobiet, w pięciu domach i jedenastu gospodarstwach domowych. W obwodzie było 366 hektarów. W 1885 roku ewangelików było 13, a katolików 56. Ewangelicy należeli do parafii w Człuchowie, odległej o jedenaście kilometrów; ten sam spis wskazuje dla katolików parafię w Przechlewie. Agathon Harnoch wymienia Polnicę wśród miejscowości szkolnych parafii człuchowskiej. Przynależność prowincjonalna zmieniała się dwukrotnie: Prusy Zachodnie do przełomu 1919 i 1920 roku, Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie w latach 1920–1938, prowincja Pomorze od 1938 roku.

Polniczka i Polnica leżą w tym samym powiecie; w spisach i wykazach rozróżnia je przydomek adlig (szlachecka) albo königlich (królewska). Królewska Polnica, prowadzona wśród gmin wiejskich powiatu na stronie 160 pod pozycją 63 jako „Pollnitz, königlich”, liczyła 1022 mieszkańców. W tej liczbie mieściło się 346 ewangelików, 670 katolików i sześciu Żydów. W sąsiedniej Polnicy stoi szachulcowy kościół Świętej Trójcy z XVIII wieku, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-91, dziś rzymskokatolicki. W Polnicy jest także dawny kościół ewangelicki z 1912 roku, dziś rzymskokatolicki kościół filialny świętego Józefa.

Karta cmentarza z 30 października 1992 roku ocenia jego stan słowami: „brak nagrobków, drzewostan wycięty”. Cmentarz zajmował wtedy czterdzieści dwa ary na wzgórzu w południowej części osady, przy drodze granicznej z Polnicą, oddzielony od szosy wyrobiskiem. Czytelne pozostały granice dawnego układu przestrzennego, runo barwinkowe i pojedynczy dąb o pniu średnicy pięćdziesięciu centymetrów.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 6 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom VIII, hasło Polenica albo Polnice; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis z 1 grudnia 1885 roku), Kreis Schlochau, s. 160 poz. 63 oraz s. 164–165 poz. 126; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreußen”, 1890, s. 504 (parafia Schlochau); wykaz rejestru zabytków województwa pomorskiego (Narodowy Instytut Dziedzictwa), stan na 30 czerwca 2026; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Zabytki — Urząd Gminy w Człuchowie; karta cmentarza w Polniczce, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 382 (s. 17), nr 1340 (s. 125); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.