Pomyje — cmentarz ewangelicki

Pomyje to niewielka wieś pod Pelplinem, w powiecie tczewskim; po niemiecku Pommey, w dokumentach z 1278 roku Pomyn, z 1281 — Pomie. Jako wieś graniczna dóbr pelplińskich wymieniona jest już w dokumencie księcia Mściwoja z 1278 roku, a w 1421 roku wielki mistrz Michał Küchmeister przekazał ją klasztorowi w Pelplinie w zamian za potwierdzenie dawnych przywilejów; wcześniej folwark należał do krzyżackiego Międzyłęża. W 1594 roku gospodarze z Lignów wzięli Pomyje w jedenastoletnią dzierżawę.

Ewangelicy byli tu zawsze garstką i garstką pozostali. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje dla 1869 roku 302 mieszkańców w osiemnastu domach: 268 katolików, 32 ewangelików i dwoje Żydów, a przy wsi wybudowanie zwane Pommeyerhoebe, sześć gburstw i jedną zagrodę na 2261,6 morgach roli; parafia katolicka mieściła się w Lignowach o ćwierć mili, ewangelicka w Rudnie. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał w Pomyjach 268 mieszkańców, wśród nich 12 ewangelików i 256 katolików; ewangelicy należeli do parafii w Rudnie (Rauden), katolicy do Lignów Szlacheckich (Adlig Liebenau). Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował już 342 mieszkańców, ale wyznania ewangelickiego było wśród nich jedenaścioro — tyle samo osób podało narodowość niemiecką, a 331 polską.

⚠ Liczby ze Słownika geograficznego pochodzą z hasła prowadzonego pod ówczesnym powiatem starogardzkim, a nie tczewskim; wykaz gmin sporządzony po spisie z 1885 roku zna już Pomyje w powiecie tczewskim. To ta sama wieś, tylko inny podział administracyjny.

Cmentarz był czynny do 1945 roku. Po wojnie nikt się nim nie zajmował i zostały z niego fragmenty nagrobków. 🟡 Osobnej pozycji w wojewódzkiej ewidencji zabytków dla gminy Pelplin cmentarz nie ma — ewidencja notuje w Pomyjach karczmę, szkołę, kapliczkę i budynki gospodarcze, nekropolii nie wymienia.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, powiat tczewski, gmina Pelplin; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), s. 55; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Dirschau, s. 28–29, pozycja 22; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa 1880–1902, hasło Pomyje.