Pomysk Mały — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Pomysku Małym figuruje w ewidencji zabytków gminy Bytów jako historyczny cmentarz wiejski na działce 207. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Bytów na lata 2019–2022 wymienia go w wykazie cmentarzy jako nieczynny, położony 200 m na zachód od siedliska, o terenie równym, w otoczeniu młodnika sosnowego i zadrzewienia brzozy.

Pomysk Mały, po niemiecku Klein Pomeiske, leżał w dawnym powiecie bytowskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, siedem kilometrów na północny wschód od Bytowa. Dobra Pomeiske, obejmujące siedemdziesiąt włók i jezioro łupawskie, nadał w 1310 roku cystersom oliwskim margrabia brandenburski Waldemar. Inwentarz zabytków powiatu bytowskiego z 1938 roku odnosi to nadanie do Pomyska Małego.

Wielki mistrz Winrich von Kniprode zapisał 29 maja 1381 roku klasztorowi pięćdziesiąt grzywien wieczystego czynszu w zamian za odstąpienie tych dóbr, jeziora łupawskiego i kilku innych majątków. Później Pomysko było własnością prywatną.

W 1784 roku Pomysk Mały leżał pół mili na wschód-północny wschód od Bytowa, niedaleko Słupi, przy trakcie pocztowym do Lęborka. Obok folwarku, liczącego 1064 morgi, mieszkali sołtys, sześciu gospodarzy, zagrodnik, kowal i nauczyciel — razem dziewięć dymów. Wieś należała do parafii w Pomysku Wielkim.

Własnej świątyni Pomysk Mały nie miał. Po Reformacji kościół w Pomysku Wielkim, do którego wieś należała, był według Ernsta Müllera początkowo filią luterańskiego zboru w Bytowie i odprawiali w nim nabożeństwa bytowscy duchowni. W siedemnastowiecznym opisie ziemi bytowskiej wieś wymieniono wśród wsi urzędowych parafii bytowskiej. Z czasem weszła do parafii ewangelickiej w Pomysku Wielkim, podległej synodowi bytowskiemu i obejmującej oba Pomyski, Łupawsko oraz — do 1 października 1911 roku — Jelenicz, przeniesiony wtedy do nowej parafii w Półcznie (poprawka Müllera, s. 573–574). W tej parafii kolatorem był każdorazowy właściciel Pomyska Wielkiego, a w 1890 roku wzniesiono w Pomysku Wielkim nową murowaną świątynię. Nieliczni katolicy należeli do parafii w Bytowie.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujmuje wieś w dwóch pozycjach: gmina wiejska ze strony 196, pozycji 21, liczyła 337 ewangelików i 33 katolików. W tym samym spisie obwód dworski ze strony 198, pozycji 56, liczył 49 ewangelików i czternastu katolików. Urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy miały siedzibę w Pomysku. Inwentarz z 1938 roku notuje dla wsi stan z 1936 roku: 489 mieszkańców, w tym 17 katolików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow”, Stettin 1938, s. 221–222 (⚠ druk z 1938, warstwa inwentarzowa); R. Cramer, „Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow”, t. 2, Königsberg 1858, dokument 28; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, hasło Groß-Pomeiske, s. 75–77, i uzupełnienia autora, s. 573–574; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Bütow, s. 196–199, pozycje 21 i 56; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Bytów na lata 2019–2022 (uchwała nr IV/25/2019 z 23 stycznia 2019 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1058.