Popowo — cmentarz ewangelicki

Popowo, po niemiecku Poppow, leży w gminie Cewice; przed 1945 rokiem należało do powiatu lęborskiego w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Cmentarz ewangelicki leży w lesie; podczas oględzin w sierpniu 2015 roku odnotowano zapadnięte, porośnięte mchem mogiły, nieczytelne tablice nagrobne i zniszczenia po wandalizmie. W pobliżu odnotowano ślady sporadycznych odwiedzin — znicze i drewniane krzyżyki. W wykazie zabytkowych cmentarzy gminy Cewice figuruje jako nieczynny, datowany na XIX wiek. W źródłach nie podano dokładnego położenia cmentarza, a stan jego nagrobków i drzewostanu wykaz gminny określa jako bardzo zły.

W 1784 roku Popowo leżało milę na południowy wschód od Lęborka, w okolicy górzystej i bezleśnej, przy granicy z Prusami Zachodnimi. Przy dwóch folwarkach mieszkało ośmiu półchłopów — razem dziewięć dymów. Wieś, z wyjątkiem małego folwarku, była własnością kościoła w Łebuni, do którego należała parafialnie; Brüggemann dodaje: „Ehemals wohnte der Labuhnsche Prediger in Poppow” — dawniej w Popowie mieszkał pastor z Łebuni.

W 1628 roku Popowo było wolnym dobrem pańskim z ośmioma łanami; obok działu szlacheckiego istniał tu grunt należący do plebanii łebuńskiej. W 1907 roku, 15 lipca, obwód dworski utworzony z obu działów połączono z gminą wiejską. Franz Schultz, powołując się na Brüggemanna, podaje, że kościół łebuński stał pierwotnie w Popowie.

W 1864 roku majątek Popowo A, z 380 morgami roli i 25 morgami lasu, należał do probostwa w Łebuni.

Franz Tetzner wymienia Popowo — razem z Siemirowicami, Bukowiną, Łebunią i Dzięcielcem — wśród miejscowości wąskiego pasa przygranicznego powiatu lęborskiego, w których u schyłku XIX wieku mieszkali Kaszubi.

Parafia łebuńska była dawniej filią parafii w Bukowinie, a Ernst Müller wylicza jej duchownych od Johanna Cossiusa, urzędującego około 1570 roku. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujmował Popowo w dwóch osobnych pozycjach, bo wykaz dzielił powiat na gminy wiejskie i obwody dworskie. W gminie wiejskiej, na stronie 188 pod pozycją 36, zapisano 90 ewangelików i 7 katolików; w obwodzie dworskim, na stronie 192 pod pozycją 136 — 34 ewangelików i 25 katolików. W tym samym spisie katolików przypisano do parafii w Rozłazinie (Roslasin), a urząd stanu cywilnego wskazano w Dzięcielcu (Dzincelitz).

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. W haśle Popowa u Brüggemanna stoi tylko zapis o pastorze z Łebuni, który dawniej tu mieszkał.

Źródła: Gminny Program Opieki nad Zabytkami gminy Cewice na lata 2015–2018, rozdz. 6.3.10 „Zabytkowe cmentarze ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków” (wykaz 14 cmentarzy); Wykaz obiektów zabytkowych gminy Cewice (zał. nr 1 do GPOnZ), poz. 98 — Popowo, cmentarz ewangelicki, działka nr 87-L; NMT GUGiK (cieniowanie rzeźby, lotnicze skanowanie laserowe) + ortofotomapa; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, hasło Labuhn, s. 239; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 13; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 412–413; „Heimat-Kalender für den Kreis Lauenburg i. Pom.”, Lauenburg i. Pom. 1937, s. 43; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1077.