Pordenowo — cmentarz mennonicki (Pordenau)

Cmentarz mennonicki w Pordenowie zdewastowano po 1945 roku. W 2010 roku staraniem stowarzyszenia z Malborka urządzono na nim lapidarium. Według Marty Koperskiej-Kośmickiej było to Stowarzyszenie Miłośników Malborka FORUM; do takich lokalnych starań zachęciły prace porządkowe, które mennonickie stowarzyszenie Mennoniten Arbeitskreis Polen prowadziło na cmentarzach w Stawcu i Orłowskim Polu. W lapidarium zgromadzono kamienne formy nagrobków, które przetrwały: piaskowcowe stele, cippusy oraz nagrobek w formie księgi. Wśród tutejszych nagrobków Koperska-Kośmicka pokazuje na fotografii także obelisk. Pordenowo — po niemiecku Pordenau — leży na Wielkich Żuławach Malborskich w dzisiejszej gminie Lichnowy; do 1920 roku należało do powiatu malborskiego w rejencji gdańskiej, a w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska.

Zachował się tu między innymi dom podcieniowy z 1811 roku, przebudowany pod koniec XIX stulecia, wpisany do rejestru zabytków 13 listopada 1995 roku pod numerem A-1571.

Pordenowo, wzmiankowane na początku XIV wieku jako Pordenaw, w 1622 roku należało do Groß Lichtenau, czyli do Lichnów, które były zarazem jego parafią katolicką i ewangelicką. W 1820 roku urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej naliczył tu 208 mieszkańców: 51 luteranów, 107 katolików i 50 mennonitów. Według spisu z 1820 roku parafia luterańska była w Lichnowach. Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Lichnowach; miejscowość miała własny okręg szkolny.

W 1869 roku mieszkało tu 245 osób w 20 domach: 112 katolików, 80 ewangelików, 51 mennonitów i 2 baptystów.

Spis z 1 grudnia 1885 roku wykazał 195 mieszkańców w osiemnastu domach — 76 ewangelików, 73 katolików i 46 osób w rubryce innych chrześcijan. Agathon Harnoch wymienia Pordenau wraz z Altenau i Trappenfelde w okręgu szkolnym parafii Groß Lichtenau. Według Harnocha parafia Groß Lichtenau liczyła 700 dusz i miała cztery cmentarze.

Bernhard Schmid zapisał, że nie istniał tu ani kościół katolicki, ani ewangelicki; stał drewniany dom modlitwy mennonitów, wzniesiony w 1800 roku jako filia zboru w Lubieszewie. Według Schmida dom modlitwy miał mieszkanie sługi kościelnego, zakrystię, emporę, ambonę i drewniane ławy. Wnętrze było bez ozdób, godne uwagi tylko dzięki jasnemu, zgodnemu z materiałem traktowaniu drewna.

Według Schmida na balustradzie empory wisiało kilka tarcz nagrobnych z połowy XIX wieku. Po 1945 roku zbór rozebrano. Nurtu tutejszej gminy mennonickiej — flamandzkiego czy fryzyjskiego — Schmid nie podaje; notuje jedynie zależność od zboru w Lubieszewie.

Arkusz Messtischblattu obejmujący Pordenowo, w wydaniu z 1900 roku, podpisuje przy drodze biegnącej na północ od wsi obiekt mennonicki — „Mennoniten-Kp.”. W tym miejscu mapa ma sygnaturę budynku po wschodniej stronie szosy. Dzisiejszy cmentarz z lapidarium leży przy tej samej szosie, w pobliżu miejsca podpisu. Ewidencja zabytków notuje cmentarz bez określenia wyznania i bez powierzchni. W gminie Lichnowy jako ewangelickie oznaczono sześć cmentarzy: w Borętach, Dąbrowie, Lichnowach, Lichnówkach, Lisewie Malborskim i Parszewie. W ewidencji cmentarze katolickie opisano przy Borętach, Lichnowach i Lisewie.

Cmentarz w Pordenowie jest jedynym cmentarzem gminy Lichnowy, przy którym ewidencja zabytków nie określa wyznania. W 2008 roku wieś liczyła 96 mieszkańców.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gr. Lichtenau i podaje tu 68 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. VIII, hasło Pordenowo; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau, Kreis Marienburg, strona 14, pozycja 96; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 431 (hasło Gr. Lichtenau); Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, Kreis Marienburg”, Danzig 1919; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków, gmina Lichnowy; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; Messtischblatt 1:25 000, arkusz obejmujący Pordenau, wydanie 1900; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 42, nr 108; Cmentarz mennonicki w Pordenowie (OpenStreetMap); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 156, pozycja 105; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35; M. Koperska-Kośmicka, „Zanikanie. Cmentarze mennonickie w przestrzeni kulturowej Żuław”, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego” 22, 2013, s. 58, 61.