Potok — cmentarz ewangelicki

W Potoku, w gminie Miastko, jest dawny cmentarz ewangelicki. Po 1945 roku wieś znalazła się w granicach Polski, a ludność ewangelicką wysiedlono.

Potok, po niemiecku Pottack, był majątkiem szlacheckim (Rittergut) w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Według Emila Gohrbandta (1938) był to jeden z folwarków założonych na wielkim wrzosowisku, bez gruntów podlegających podatkowi; na jego polach powstały mniejsze folwarki Olsewie i Steinburg oraz młyn wodny, a na początku XIX wieku folwark Poggenberg. Pierwszymi właścicielami byli Puttkamerowie z Cetynia.

W 1755 roku majątek przeszedł na 25 lat do Matthiasa Friedricha von Schmudde, a w 1792 roku wykupił go August Karl Leberecht von Puttkamer. W 1875 roku Agathon von Puttkamer sprzedał Pottack wraz z Karlswalde, Gloddow i Wustrow Wilhelmowi von Zitzewitzowi z Zezenowa; w 1917 roku dobra otrzymał jego syn Ernst. Potok pozostał wsią wyłącznie dworską. W 1927 roku majątek rozparcelowano na 16 gospodarstw rentowych, a przy reformie gmin w 1928 roku włączono go wraz z folwarkami do gminy wiejskiej Viartlum (Wiatrołom).

Własnego kościoła ani kaplicy tu nie było. Urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy Potok miał w Ponikle (Ponickel). Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, w dziale obwodów dworskich (strona 166, pozycja 99), naliczył tu 146 ewangelików, ani jednego katolika, jedną osobę wyznania mojżeszowego i 25 innych chrześcijan. Ten sam spis przypisuje Potok do parafii ewangelickiej w Kołczygłowach (Alt Kolziglow); Brüggemann w 1784 roku pisze, że należał do parafii w Cetyniu (Zettin), w synodzie słupskim. Wykaz Meyersa podaje tu według spisu z 1910 roku 107 mieszkańców.

Karta cmentarza z 30 września 1993 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobne krzyże i cokoły wyłamane, drzewostan w 75 %”. Cmentarz leżał w północnej części wsi, w rozwidleniu dróg gruntowych, wśród lasu, i nie miał ani muru, ani bramy; naliczono wtedy 11 wolno stojących nagrobków i 17 mogił, a najstarszy zachowany nagrobek, żeliwny krzyż, pochodził z 1894 roku. Zieleń tworzyły szpalery świerków i sosen w dobrym stanie zdrowotnym.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, s. 166–167, pozycja 99; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, t. 2, s. 508 (hasło Pottack); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 800; E. Gohrbandt, „Ortsgeschichte”, w: „Der Kreis Rummelsburg. Ein Heimatbuch”, 1938, hasło Pottack; karta cmentarza w Potoku, oprac. H. Grecki, 1993 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl).