Prabuty — cmentarz ewangelicki przy ulicy Parkowej (dziś komunalny)

Prabuty, po niemiecku Riesenburg, to miasto w gminie Prabuty, w powiecie kwidzyńskim. Według spisu z 1885 roku miasto należało do powiatu suskiego (Kreis Rosenberg) w rejencji kwidzyńskiej. Spis ten wykazał w mieście 4284 mieszkańców: 3588 ewangelików, 527 katolików, 32 innych chrześcijan, 136 Żydów i jedną osobę innego lub nieokreślonego wyznania.

Karta cmentarza z 1986 roku (opracowanie: J. Gzowski) nie podaje daty założenia cmentarza. Położenie karta opisuje tak: „Cmentarz położony jest na wschodnim skraju Prabut, po północnej stronie ul. Parkowej i Malborskiej”; od wschodu i północy cmentarz graniczy według karty z ulicą Zielną, od zachodu z ogrodami działkowymi i leży na wzniesieniu. Powierzchnię karta podaje jako 2,92 hektara, w tym około 1 hektara wolnego, najstarszy nagrobek datuje na początek XX wieku, a przynależność wyznaniową określa jako dawniej „ewangelicki”, obecnie „komunalny”. Wśród elementów cmentarza karta wymienia mur ogrodzeniowy, odnowioną bramę i kaplicę, wszystkie z drugiej połowy XIX wieku, a także około 6 nagrobków i około 4 mogił z pierwszej połowy XX wieku (do 1945 roku) oraz około 1700 nagrobków i około 100 mogił z drugiej połowy XX wieku.

Układ karta opisuje tak: „cmentarz o formie zbliżonej do trapezu, aleje w przybliżeniu pod kątem prostym wyznaczają nierówne kwatery o znacznej rozpiętości wielkości”.

Stan cmentarza w chwili sporządzenia karty: „Cmentarz na nowo komponowany, zachowane niektóre elementy przestrzenne i drzewostanu. […] Nagrobki właściwie w całości usunięte /Sprzed 1945 r./”. Drzewostan karta określa jako „znacznie uszczuplony”, zachowany w około 30 procentach; jako istniejące zagrożenie podaje: „Całkowite zniszczenie dawnego układu i drzewostanu w planowanych pracach porządkowych”, i zaleca wstrzymanie wycinki drzew oraz projekt zieleni. Karta określa cmentarz jako czynny. W krajowej ewidencji zabytków (zabytek.pl) obiekt figuruje jako „cmentarz ewangelicki, ob. komunalny”, z datowaniem „data nieznana”.

🟡 Źródła różnią się w opisie położenia. Karta cmentarza z 1986 roku umieszcza cmentarz „na wschodnim skraju Prabut”, a punkt obiektu w krajowej ewidencji zabytków leży około 0,9 kilometra na północny zachód od fary; do obrysu cmentarza w OpenStreetMap, w którym leży ten punkt, przylegają ulice Parkowa, Malborska i Zielna, wymienione na karcie.

Źródła: karta cmentarza w Prabutach, oprac. J. Gzowski, 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl, obiekt 695230); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Rosenberg, s. 82–83, poz. 4.