Prusinowo — cmentarz ewangelicki

Prusinowo, po niemiecku Prützenwalde, leżało przed wojną w powiecie człuchowskim. W wykazie gmin sporządzonym po spisie z 1 grudnia 1885 roku Prützenwalde figuruje wśród gmin wiejskich powiatu człuchowskiego pod pozycją 67. Wieś miała wtedy 1501 hektarów, w tym 1088 hektarów roli, 91 hektarów łąk i 115 hektarów lasu. Liczyła 66 domów i 103 gospodarstwa domowe; mieszkało w niej 521 osób: 266 mężczyzn i 255 kobiet, z czego 493 ewangelików i 28 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Lędyczku, katolicy do parafii w Heinrichswalde; sądownictwo sprawował sąd obwodowy w Debrznie.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Prützenwalde jako wieś. Notował tu 61 domów mieszkalnych i 550 mieszkańców, w tym 490 ewangelików, 52 katolików i osiem osób innych wyznań. Ewangelicy należeli do parafii w Lędyczku; katolicy — do parafii Heinrichswalde; miejscowość miała własny okręg szkolny.

W 1901 roku wzniesiono tu murowany kościół ewangelicki, który po 1945 roku przejęli katolicy. Rejestr zabytków województwa pomorskiego prowadzi go jako kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Polski, wpisany 16 stycznia 2015 roku pod numerem A-1910.

Przynależność prowincjonalna powiatu zmieniała się: do lat 1919–1920 były to Prusy Zachodnie z rejencją kwidzyńską, w latach 1920–1938 Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie z rejencją pilską, a od 1 października 1938 roku prowincja Pomorze. Także po tej zmianie powiat pozostał w rejencji z siedzibą w Pile (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen): zaliczyła go do niej ustawa z 21 marca 1938 roku, która w tej części weszła w życie 1 października 1938 roku.

Po 1945 roku wieś przypadła Polsce, a ludność niemiecką wysiedlono. W tym czasie cmentarz przejęli miejscowi katolicy i jest on nadal czynny. Według listu ks. Kriegera z 1948 roku, administratora rzymskokatolickiej parafii w Uniechowie, do której należało wtedy Prusinowo, poniemieckie cmentarze tej parafii miały rozwalone płoty i były zarośnięte krzakami, a stały na nich tablice i pomniki z niemieckimi napisami.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 513 ewangelików, a w całej tutejszej parafii 2203 dusze.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat człuchowski, pozycja 67; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Prusinowo (województwo pomorskie) — Wikipedia; „Gesetz über die Gebietsbereinigungen in den östlichen preußischen Provinzen. Vom 21. März 1938”, § 4 i § 13, w: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern” 70 (1938), s. 51–53; obwieszczenie konsystorza pomorskiego z 25 października 1938 roku, tamże, s. 197–198; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 142–143; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 81; Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 65/317/0/5/1295 („Sprawy wyznaniowe”, 1947–1948), k. 571–572 (list ks. Kriegera, administratora parafii rzymskokatolickiej w Uniechowie, do starostwa człuchowskiego, Bińcze, 22 lipca 1948 roku).