Przewłoka — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Przewłoce, po niemiecku Strickershagen, rozplanowano na rzucie wydłużonego prostokąta, na niewielkim wzniesieniu na południe od zabudowań, po wschodniej stronie drogi do Grabna i Zimowisk. Pierwotnie wiodła do niego od zachodu aleja obsadzona szpalerem drzew; dziś dokoła są pola uprawne, a od wschodu teren naruszyło wyrobisko ziemi. Zajmuje około 650 metrów kwadratowych; granice są nieczytelne, układ kwater zatarty.

Zachowały się nieliczne pozostałości nagrobków — krzyż, granitowe podstawy, betonowe tumby i obramowania mogił — oraz dorodne dęby. Po 1945 roku cmentarz przestał być czynny; od 2018 roku opiekuje się nim stowarzyszenie „Orzeł”, które przeprowadziło renowację.

Była jedną z wsi założonych przez niemieckich osadników; w 1426 roku Ulrich Drosedow sprzedał ją słupskiemu szpitalowi Świętego Ducha i radzie Słupska. W 1784 roku Przewłoka należała do dóbr miasta Słupska i leżała milę i trzy czwarte na północ od niego, ćwierć mili od Słupi, w okolicy szczególnie urodzajnej w pszenicę. Obok folwarku mieszkało pięciu gospodarzy, dwóch zagrodników, trzech chałupników-budników, nauczyciel i gajowy; była kuźnia — razem 15 dymów — i las sosnowy. Brüggemann zauważa, że „Nach der Kirchenmatricul” — według matrykuły kościelnej — wieś miała dawniej 11 gospodarzy. Brüggemann dodaje, że dużą część roli zasypał potem piasek, a zasypany rów Wrechow utworzył rybne jezioro Grasbruch.

Wieś należała do parafii w Zimowiskach (Wintershagen).

Przewłoka leżała w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Ludność była ewangelicka: spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył tu 397 ewangelików i dwóch katolików. Własnego kościoła wieś nie miała i należała do parafii w Zimowiskach (Wintershagen) w okręgu kościelnym Słupsk-Miasto, w Kościele Unii Staropruskiej. Wraz z Przewłoką wcielono do niej Nesekow, Grasbruch, Silberberg i Karlshof; patronat dzielili właściciel dóbr Wintershagen i magistrat Słupska, a kościołem filialnym była Ustka (Stolpmünde). Aktem z 7 i 14 października 1909 roku siedzibę parafii przeniesiono z Zimowisk do Ustki, z dniem 1 października tego roku.

Ewidencja konserwatorska wskazuje jako najstarszy czytelny grób Kurta Kowalkego, zmarłego w 1909 roku, a jako ostatni — nauczyciela Ewalda Nitza, który zginął 8 marca 1945 roku, w dniu zajęcia wsi przez wojska sowieckie. Monografia cmentarzy powiatu słupskiego odczytuje z inskrypcji tablic i krzyży pochówki z lat dwudziestych, trzydziestych i czterdziestych XX wieku, a zamieszczone w niej zdjęcie z 1994 roku pokazuje fragment kamiennego krzyża z datą pochówku w 1942 roku.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Gmina Ustka; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 233; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, hasło Wintershagen, s. 484; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 971–972; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 930.