Dziedzictwo › Katalog › Przyborze

Cmentarz · powiat bytowski

Przyborze — cmentarz ewangelicki

niem. Lindenbusch

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Lindenbusch
Miejscowość
Przyborze, gm. Kołczygłowy
Dawny powiat
Kreis Rummelsburg (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
bytowski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Alt Kolziglow (Kołczygłowy)
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
lapidarium z pomnikiem na dawnym cmentarzu ewangelickim
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz w Przyborzu zachował się jako lapidarium z pomnikiem. Własnego kościoła wieś nie miała — stała tu jedynie kaplica cmentarna (Friedhofskapelle), której w 1999 roku nie było.

Przyborze (po niemiecku Lindenbusch) było wsią majątkową w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Założył ją około 1600 roku Jakob von Puttkamer, pan na Reddies, jako jedną z ostatnich osad na tamtejszej „Heide”; była najdalej na wschód wysuniętą gminą wiejską powiatu miasteckiego. Po Puttkamerach majątek trzymali kolejno Jaffke, od 1860 roku Holzowie, od 1892 Schröderowie, wreszcie Melchertowie i — do 1945 roku — Grötzmacherowie.

Ludność ewangelicka należała do parafii w Kołczygłowach (Alt Kolziglow); Ernst Müller wymienia Lindenbusch wśród miejscowości jej filii w Łubnie (Lubben). Prawem patronatu dzieliło się ośmiu właścicieli dóbr: panowie na Kołczygłowach, Barnow, Versin, Reddies, Łubnie, Barkotzen, Kremerbruch i na samym Przyborzu.

W spisie z 2 grudnia 1895 roku Przyborze występuje dwa razy, bo wieś i majątek stanowiły osobne jednostki. Gmina wiejska (strona 162, pozycja 24) liczyła 45 ewangelików, katolików nie zapisano; obwód dworski (strona 166, pozycja 87) — 378 ewangelików wobec pięciorga katolików, których spis przypisał do parafii we Flötenstein (Koczale) w Prusach Zachodnich. W 1939 roku wieś liczyła 36 gospodarstw i 222 mieszkańców.

Walk frontowych tu nie było, a mimo to po wojnie zabudowę rozebrano niemal całkowicie; została szkoła.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gmina Kołczygłowy — Cmentarze; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, hasło Alt-Colziglow, s. 69; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, s. 162–163, pozycja 24, i s. 166–167, pozycja 87.

Położenie: 54,1555° N, 17,2665° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

⚠ Pochodzenie współrzędnych nieudokumentowane. (NID zabytek.pl cmentarz-ewangelicki-694035, dz. 253 obręb Przyborze (program powiatu bytowskiego poz. 610))

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Gmina Kołczygłowy — Cmentarze
  3. E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, 1912
  4. Heimatkreis Rummelsburg in Pommern, „Lindenbusch” (serwis rummelsburg.de, oprac. J. Lux, aktualizacja 30 grudnia 2020 roku)

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0600
Stan weryfikacji
do dalszego sprawdzenia w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.