Dziedzictwo › Katalog › Przyborze
Cmentarz · powiat bytowski
Przyborze — cmentarz ewangelicki
niem. Lindenbusch
- Rodzaj
- cmentarz poewangelicki
- Nazwa niemiecka
- Lindenbusch
- Miejscowość
- Przyborze, gm. Kołczygłowy
- Dawny powiat
- Kreis Rummelsburg (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
- Powiat dziś
- bytowski
- Parafia ewangelicka
- Kirchspiel Alt Kolziglow (Kołczygłowy)
- Po 1945
- pozostał cmentarzem
- Dziś
- lapidarium z pomnikiem na dawnym cmentarzu ewangelickim

Cmentarz w Przyborzu zachował się jako lapidarium z pomnikiem. Własnego kościoła wieś nie miała — stała tu jedynie kaplica cmentarna (Friedhofskapelle), której w 1999 roku nie było.
Przyborze (po niemiecku Lindenbusch) było wsią majątkową w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Założył ją około 1600 roku Jakob von Puttkamer, pan na Reddies, jako jedną z ostatnich osad na tamtejszej „Heide”; była najdalej na wschód wysuniętą gminą wiejską powiatu miasteckiego. Po Puttkamerach majątek trzymali kolejno Jaffke, od 1860 roku Holzowie, od 1892 Schröderowie, wreszcie Melchertowie i — do 1945 roku — Grötzmacherowie.
Ludność ewangelicka należała do parafii w Kołczygłowach (Alt Kolziglow); Ernst Müller wymienia Lindenbusch wśród miejscowości jej filii w Łubnie (Lubben). Prawem patronatu dzieliło się ośmiu właścicieli dóbr: panowie na Kołczygłowach, Barnow, Versin, Reddies, Łubnie, Barkotzen, Kremerbruch i na samym Przyborzu.
W spisie z 2 grudnia 1895 roku Przyborze występuje dwa razy, bo wieś i majątek stanowiły osobne jednostki. Gmina wiejska (strona 162, pozycja 24) liczyła 45 ewangelików, katolików nie zapisano; obwód dworski (strona 166, pozycja 87) — 378 ewangelików wobec pięciorga katolików, których spis przypisał do parafii we Flötenstein (Koczale) w Prusach Zachodnich. W 1939 roku wieś liczyła 36 gospodarstw i 222 mieszkańców.
Walk frontowych tu nie było, a mimo to po wojnie zabudowę rozebrano niemal całkowicie; została szkoła.
Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gmina Kołczygłowy — Cmentarze; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, hasło Alt-Colziglow, s. 69; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, s. 162–163, pozycja 24, i s. 166–167, pozycja 87.
⚠ Pochodzenie współrzędnych nieudokumentowane. (NID zabytek.pl cmentarz-ewangelicki-694035, dz. 253 obręb Przyborze (program powiatu bytowskiego poz. 610))
Źródła
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
- Gmina Kołczygłowy — Cmentarze
- E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, 1912
- Heimatkreis Rummelsburg in Pommern, „Lindenbusch” (serwis rummelsburg.de, oprac. J. Lux, aktualizacja 30 grudnia 2020 roku)
Metryczka
- Identyfikator w atlasie
- CM-0600
- Stan weryfikacji
- do dalszego sprawdzenia w źródłach
- Pewność ustaleń
- wysoka