Pszczółki — kościół ewangelicki (Hohenstein)

Kościół ewangelicki w Pszczółkach stoi w centrum wsi. Według Johna Muhla własny kościół ewangelicki w Pszczółkach uroczyście poświęcono 18 października 1931 roku. Według tego samego autora w listopadzie 1934 roku kościół otrzymał nowe organy, zbudowane przez gdańskiego organmistrza Goebla. Według Polski Niezwykłej budynek stoi pusty, a próby przystosowania go do innych celów spełzły na niczym. W październiku 2026 roku budynek stał w całości: ceglana bryła ze schodkowym szczytem i okrągłym oknem, okna oszklone, wokół niekoszona trawa. W źródłach nie znaleziono obecnego właściciela budynku.

Pszczółki, po niemiecku Hohenstein bei Danzig, to wieś włościańska na nizinach wiślanych, z przywilejem nadanym w 1363 roku, pod nazwą Kriwakol, przez wielkiego mistrza Winrycha von Kniprode. O granice sąsiedniego Skowarcza Oliwa spierała się tu w 1307 roku. Do 1920 roku Pszczółki należały do prowincji Prusy Zachodnie i do powiatu tczewskiego, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska — wcielone wtedy do powiatu Danziger Höhe. W latach 1929–1932 powstał w Pszczółkach neogotycki kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. W latach 1939–1945 Pszczółki należały do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje 143 mieszkańców: 73 luteranów i 70 katolików. Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku mieszkało w Pszczółkach 253 katolików i 222 ewangelików, a miejscowość miała własny okręg szkolny. W spisie z 1 grudnia 1885 roku naliczono 502 mieszkańców, w tym 261 ewangelików, 239 katolików i dwóch Żydów.

Tutejsi ewangelicy należeli do parafii w Rębielczu (Rambeltsch, w spisie z 1820 roku Rambetsch); Rębielcz liczył w 1885 roku 521 mieszkańców, w tym 320 ewangelików. Katolików z Pszczółek spis z 1885 roku przypisuje parafii w Miłobądzu (Mühlbanz). Jak podaje John Muhl, w 1778 roku rząd pruski rozstrzygnął, że ewangelicy z Pszczółek, po niemiecku Hohenstein, mogą mimo sprzeciwu katolickiego proboszcza z Miłobądza (Mühlbanz) należeć do kościoła ewangelickiego w Rębielczu (Rambeltsch).

Źródła: J. Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”, Gdańsk (Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens, z. 21), s. 87; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, s. 28–29, powiat Dirschau, pozycje 10 i 25; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom IX, hasło Pszczółki; Pszczółki — Kościół ewangelicki, Polska Niezwykła; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 198–199, nr 56; oględziny terenowe i fotografie autora atlasu, 15 października 2026 roku; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 42–43, pozycja 105.