Raciniewo — cmentarz ewangelicki

Raciniewo, po niemiecku Ruthenberg, leżało do 1945 roku w powiecie człuchowskim i należało do obwodu urzędowego Loosen. Do przełomu 1919 i 1920 roku był to teren Prus Zachodnich, w latach 1920–1938 prowincji Marchii Granicznej Poznań–Prusy Zachodnie (rejencja pilska). W prowincji Pomorze, nadal w rejencji pilskiej (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen), wieś leżała od 1 października 1938 roku.

Cmentarz leży przy kościele; dziś jest rzymskokatolicki i czynny. Stoi przy nim zabytkowy kościół ryglowy, zwany też szachulcowym, z 1680 roku, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-104 decyzją z 25 lutego 1959 roku. Pierwotnie był katolicki, po Reformacji przejęli go ewangelicy i służył gminie ewangelickiej do 1945 roku. Zachowały się ewangelickie księgi metrykalne z lat 1775–1830. Po wojnie kościół rekatolicyzowano i 28 października 1946 roku poświęcono pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej jako filię parafii w Bińczu. W źródłach nie znaleziono potwierdzenia tożsamości osobnego „cmentarza rodowego Przygórze”, wiązanego z tutejszym obwodem dworskim.

Raciniewo nie było siedzibą własnej parafii, lecz jedną z filii parafii olszanowskiej — obok Pakotulska, Gockowa i Ritterbergu. Tak podaje wiersz spisowy i tak samo ksiądz Jakub Fankidejski. Kościół stał tu przed Reformacją. W 1617 roku arcybiskup Wawrzyniec Gembicki umieścił go w spisie świątyń nowo utworzonego dekanatu czarnieńskiego, a wizytator Trebnic zastał go w 1653 roku od dawna zamienionym na zbór luterański. W 1691 roku pierwszego duchownego ewangelickiego ustanowiono w Olszanowie, czyli Elzanowie, siedzibie parafii.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Raciniewo należało do Joachima von Borna, potem do jego brata Krispina Friedricha, następnie do córek Krispina; od 1753 roku majątek trzymał Christoph Albrecht Przywidzki z żoną Marią Elisabeth z domu von Born, potem ona sama z córką Katharine Konradine, zamężną von Mehling. W wykazie wasali z 1774 roku jako dziedziczka figuruje pani Przywidzka, a następcą w posiadaniu był 37-letni Karl von Mehling.

W 1891 roku majątek Raciniewo, liczący 710 hektarów, należał do Kraffta; w 1903 roku, 271-hektarowy, do Johannesa Miethkego, a w 1909 roku do Leonharda Spohna. Według księgi adresowej majątków Prus Zachodnich z 1912 roku właścicielem szlacheckiego majątku Raciniewo, po niemiecku Ruthenberg, był konsul generalny Rudolf von Koch, mieszkający w Bińczu, po niemiecku Bärenwalde; zarządcą majątku był inspektor Emil Stinshoff. Rudolf von Koch z Bińcza był właścicielem w 1922 roku.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej notował w Ruthenberg 22 domy mieszkalne i 214 mieszkańców, w tym 204 ewangelików i dziesięciu katolików. Ewangelicy należeli do parafii Elsenau; katolicy — do parafii w Czarnem; dzieci należały do okręgu szkolnego Loosen. Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku wymienia Raciniewo w dwóch wierszach: jako gminę wiejską i jako obwód dworski. Gmina wiejska liczyła szesnastu mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego (strona 160, pozycja 70). Obwód dworski liczył 246 osób — 237 ewangelików i dziewięciu katolików (strona 164, pozycja 131). Przy obu wierszach wpisano parafię ewangelicką w Olszanowie, po niemiecku Elsenau, i katolicką w Czarnem.

Według stanu z 2021 roku wieś liczyła 114 mieszkańców, a z 2024 roku — 127.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 223 ewangelików i 47 w obszarze dworskim, a w całej tutejszej parafii 790 dusz.

Źródła: E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 175; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau (Kreis Schlochau, s. 160, poz. 70 i s. 164, poz. 131); ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 336–337; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Gesetz über die Gebietsbereinigungen in den östlichen preußischen Provinzen. Vom 21. März 1938”, § 4 i § 13, w: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern” 70 (1938), s. 51–53; obwieszczenie konsystorza pomorskiego z 25 października 1938 roku, tamże, s. 197–198; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 383 (s. 17), nr 384 (s. 17), nr 1352 (s. 128); „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 204; „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 146–147; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 260; „Landwirtschaftliches Güter-Adreßbuch der Provinz Grenzmark Posen-Westpreußen sowie Freistaat Danzig und Ostpr. Reg.-Bezirk Marienwerder”, wyd. 3, Leipzig 1922, s. 40; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 142–143; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 79.