Rekowo — cmentarz ewangelicki

Na skraju Rekowa leży stary cmentarz z przełomu XVIII i XIX wieku; źródła gminne notują we wsi odrębne cmentarze: katolicki i poewangelicki. Dawna ewangelicka kaplica jest dziś rzymskokatolickim kościołem filialnym świętego Antoniego Padewskiego. Rekowo, po niemiecku Reckow, leży jedenaście kilometrów na południe od Bytowa, przy szosie prowadzącej stamtąd do Chojnic; przed 1945 rokiem należało do powiatu bytowskiego w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze.

Rekowo to kaszubska wieś rodowa Rekowskich, wzmiankowana jako Rekow w 1438 roku, kiedy liczyła trzydzieści łanów. Przywilej lenny wystawiony w Koszalinie 15 maja 1607 roku przez księcia Franciszka I nadał tutejszym wolnym — rodom Stip, Fritz, Vantoch, Darseck i Mrosick — trzydzieści łanów we wsi wraz z wolnym rybołówstwem w trzech jeziorach. Z tych rodów wyszli Styp-Rekowscy, Wryc-Rekowscy i Wantoch-Rekowscy. W zamian za nadanie z 1607 roku wolni z Rekowa pełnili służbę dwóch koni na każdej wyprawie, pracowali przy naprawie i budowie domów i płacili roczną daninę trzech marek pruskich i funta wosku.

Według opisu Pomorza Brüggemanna z 1784 roku było tu piętnaście małych folwarków i dwadzieścia siedem dymów. Słownik geograficzny podaje za wizytacją Rybińskiego z 1780 roku, strona 98, że było wtedy „13 kat. i 41 ewang.”. Rekowo leżało milę na południe-południowy zachód od Bytowa, w okolicy górzystej, przy trakcie do Chojnic, nad jeziorem i na granicy z urzędem tucholskim. Piętnaście małych folwarków należało do szesnastu współwłaścicieli, między innymi z rodów Rekowskich i Trzebiatowskich; jeden z nich miał tylko mieszkanie i około morgi ziemi. Mieszkańcy należeli do parafii w Niezabyszewie. Słownik geograficzny opisuje też glebę jako bardzo piaszczystą.

Parafia w Ugoszczy została wydzielona z bytowskiej — tymczasowe stanowisko duchownego utworzono 1 grudnia 1865 roku — a wolną od patronatu ogłoszono ją z dniem 1 lipca 1878 roku. W 1878 roku wieś liczyła 665 mieszkańców. W Rekowie zachowała się też ceglana dawna szkoła ewangelicka z 1888 roku. W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku wykazano tu 197 ewangelików i 493 katolików, a w 1939 roku wieś liczyła 573 osoby, w tym 500 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Ugoszczy, po niemiecku Bernsdorf, katolicy do parafii w Niezabyszewie (Damsdorf). Rekowo weszło do parafii w Ugoszczy po okresie, gdy gościnnie korzystało z kościoła w Wielkim Tuchomiu. Müller notuje poświęcenie tutejszej ewangelickiej kaplicy 5 grudnia 1904 roku i wymienia Rekowo jako filię Ugoszczy.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Ugoszczy, 9 kilometrów od Ugoszczy, a dla całej parafii podaje 950 dusz. Urząd pastora był wtedy nieobsadzony. W 1934 roku pożar strawił większą część północnej połowy wsi — trzynaście budynków.

Po 1945 roku ludność niemiecką i ewangelicką wysiedlono, a kaplicę przejął Kościół rzymskokatolicki. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Bytów na lata 2019–2022 wymienia cmentarz jako nieczynny, o terenie równym, położony po wschodniej stronie od siedliska i otoczony polami, lasem oraz cmentarzem parafialnym. Karta cmentarza z 30 września 1993 roku ocenia jego stan słowami: „starodrzew, zniszczone nagrobki”. Na obszarze trzydziestu arów zachowało się wtedy czternaście nagrobków z drugiej połowy dziewiętnastego wieku, siedemnaście z pierwszej połowy dwudziestego wieku oraz jedenaście mogił, a najstarszym odnalezionym był żeliwny krzyż z 1874 roku. Nie było ani muru ogrodzeniowego, ani bramy; pozostały grupy starych brzóz, sosen i świerków w dobrym stanie zdrowotnym.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Wikipedia, wydanie polskie (pl.wikipedia.org), hasło „Rekowo (powiat bytowski)”; Rekowo (powiat bytowski) — Urząd Miejski w Bytowie; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern), Kreis Bütow, s. 196–197, pozycja 37; G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow” (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern), Stettin 1938, s. 247–248; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, hasło Bernsdorf, s. 63–64; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Bytów na lata 2019–2022 (uchwała nr IV/25/2019 z 23 stycznia 2019 roku); karta cmentarza w Rekowie, oprac. H. Grecki, 1993 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1089; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 38.