Dziedzictwo › Katalog › Rekowo Lęborskie

Cmentarz · powiat lęborski

Rekowo Lęborskie — cmentarz ewangelicki

niem. Reckow

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Reckow
Miejscowość
Rekowo Lęborskie, gm. Nowa Wieś Lęborska
Dawny powiat
Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
lęborski
Parafia ewangelicka
Garzigar (pol. Garczegorze) — ewangelicki Kirchspiel; Kirchenkreis Lauenburg, Kościół Ewangelicko-Unijny Staropruski (Provinz Pommern)
Po 1945
zdewastowany
Dziś
cmentarz poewangelicki/protestancki
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz ewangelicki w Rekowie Lęborskim, do 1945 roku Reckow, leży w lesie, przy drodze leśnej, około kilometra na południe od zabudowań wsi; tak wskazuje punkt ze zbioru położeń cmentarzy Marka Drzewieckiego. Założono go w XIX wieku; ma kształt podłużny, zajmuje około 0,29 hektara, a przed 1945 rokiem stało tu około 53 nagrobków. Najstarszy odczytany nagrobek nosi datę 1893 — to podstawa krzyża Ernsta Rungego, urodzonego 27 lipca 1888 roku, zmarłego 5 czerwca 1893 roku.

Dziś teren jest zdewastowany i zarośnięty; zachowała się część kamiennego murku, podstawy krzyży i kamienne obramienia mogił. W wojewódzkiej ewidencji zabytków cmentarz figuruje na fragmencie działki 294. Po 1945 roku wspólnota ewangelicka Rekowa przestała istnieć, a cmentarz zamknięto.

Rekowo to kaszubska wieś dawnego powiatu lęborskiego, przed wojną w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Według Franza Schultza pierwszy przywilej lokacyjny wystawił jej w 1393 roku komtur gdański Johann von Rumpelheim. W przywileju powierzono Hermannowi Voltzerowi osadzenie wsi na 43 łanach na prawie chełmińskim. W 1784 roku Rekowo leżało milę na północ-północny wschód od Lęborka, przy małym jeziorze, na dobrej ziemi. Mieszkali tu sołtys wolny, czterech wolnych gospodarzy i czterech odrabiających pańszczyznę, zagrodnik i trzech chałupników-budników — razem 14 dymów.

Własnego kościoła ani parafii tu nie było; pod względem kościelnym dzieliła się ona na dwie części. Schultz odnotowuje, że według zapisu z 1637 roku trzy gospodarstwa należały do parafii w Brzeźnie, a reszta do Garczegorza. Według niego ten sam podział trwał w 1784 roku; w 1834 roku jedyną parafią było Garczegorze, a w 1905 roku sześć zagród należało do Brzeźna, pozostałe do Garczegorza. W opisie dawnego kościoła parafialnego w Garcigórzu, czyli Garczegorzu, ksiądz Jakub Fankidejski wylicza należące do niego wsie: Garcigórz, Wilkowo, Obliwice i — „w części przynajmniej” — Rekowo.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazał w Rekowie 325 ewangelików, bez katolików, wymieniając dwie parafie ewangelickie — Garczegorze (Garzigar) i Brzeźno Lęborskie (Bresin). W tym spisie obie parafie należały do diecezji lęborskiej Kościoła Unii Staropruskiej, a parafią katolicką był Lębork. Urząd stanu cywilnego mieścił się w Garczegorzu. Spis z 1 grudnia 1905 roku, ogłoszony w pomorskim tomie Gemeindelexikonu, wymienia Reckow jako gminę wiejską pod pozycją 38: 982,1 hektara, 39 domów mieszkalnych, 46 gospodarstw domowych, 301 mieszkańców obecnych, w tym 151 mężczyzn. Wszyscy byli wyznania ewangelickiego. Ten sam wykaz podaje obwód urzędowy w Tawęcinie, a urząd stanu cywilnego i parafie — jak w 1895 roku. Schultz notuje 305 mieszkańców.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; J. Fankidejski, „Utracone kościoły”; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 415–416; wojewódzka ewidencja zabytków; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1905 roku; FotoExploracje (fotoexploracje.manifo.com), „Rekowo Lęborskie”, opis cmentarza na podstawie oględzin z 2013 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1051.

Położenie: 54,6160° N, 17,7973° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, potwierdzony ortofoto/NMT GUGiK)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. na podstawie: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — Rekowo Lęborskie – Reckow
  3. F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912)
  4. Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Lauenburg
  5. Gemeindelexikon, spis z 2 XII 1895, Kreis Lauenburg, s. 188, poz. 39
  6. J. Fankidejski, „Utracone kościoły”, hasło o kościele w Garcigórzu
  7. F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern” (1912) — wyciąg F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912), punkty 5 i 8
  8. Wyciąg ewidencji zabytków, Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków — scalony wykaz cmentarzy (Nowa Wieś Lęborska, Rekowo, fragm. dz. 294L)
  9. Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1905 roku
  10. Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku — Kreis Lauenburg i. Pomm., gminy wiejskie, s. 86, poz. 38 (Reckow) — odczyt ze skanu 23.09.2026
  11. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1051

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0863
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.