Dziedzictwo › Katalog › Rokity

Kościół · powiat bytowski

Rokity — kościół (Groß Rakitt)

niem. Groß Rakitt

Rodzaj
kościół (dawny ewangelicki)
Nazwa niemiecka
Groß Rakitt
Czas budowy
1911–1912
Miejscowość
Rokity, gm. Czarna Dąbrówka
Dawny powiat
Kreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
bytowski
Po 1945
przejęty przez katolików
Dziś
kościół rzymskokatolicki pw. św. Andrzeja Boboli
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Rokity — po niemiecku Groß Rakitt — leżą w gminie Czarna Dąbrówka; do 1945 roku należały do powiatu słupskiego. Tutejszy kościół pochodzi z początku XX wieku. Po 1945 roku świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki, nadając jej wezwanie świętego Andrzeja Boboli. Niewielki zbór ewangelicki przez dziesięciolecia współużytkował kościół, a nabożeństwa odprawiano także w sali modlitw na plebanii. Strona diecezji pelplińskiej podaje, że parafię w Rokitach erygowano w czerwcu 1951 roku, a jej główną świątynią jest kościół pod wezwaniem świętego Andrzeja Boboli.

W 1784 roku Rokity liczyły 38 dymów i miały nauczyciela; do dóbr należał folwark Philippsruhe, a właściciel współsprawował patronat nad kościołem w Mikorowie. Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Rokity nie miały kościoła — wraz z Rokitkami (Klein Rakitt) należały do parafii w Mikorowie (Mickrow) w synodzie słupskim. Spis z 1885 roku wykazał w Rokitach 285 mieszkańców: 261 ewangelików, 8 katolików i 16 Żydów. Ewangelicy z Rokit należeli wówczas do parafii w Mikorowie, a we wsi nie było kościoła.

Decyzja o budowie zapadła na wizytacji generalnej w 1891 roku. Według księgi duchownych Ernsta Müllera z 1912 roku od 1894 roku posługiwali w Rokitach wikariusze: Fritz Bock (1894–1895), Max Kamrath (1895), Paul Lentz (1895–1897), doktor filozofii Samuel Plantiko (1897–1900), Wilhelm Gabler (1900–1901), Otto Dibbelt (1901–1905) i Otto Sendler, wikariusz od 1905 roku, który 1 sierpnia 1909 roku został pierwszym pastorem samodzielnej parafii. Pod koniec sierpnia 1906 roku doroczne zgromadzenie pomorskiego związku głównego Fundacji Gustawa Adolfa w Darłowie przyznało młodej gminie wikariackiej w Rokitach nadzwyczajny dar. Gminę kościelną w Rokitach utworzono dokumentem konsystorza z 9 listopada 1906 roku, obowiązującym od 1 stycznia 1907: wydzielono ją z parafii w Mikorowie, ale pozostawiono pod tamtejszym urzędem parafialnym.

Latem 1907 roku postawiono plebanię połączoną z kaplicą, ze środków Towarzystwa Gustawa Adolfa; kaplicę poświęcił 29 listopada 1907 roku generalny superintendent Büchsel ze Szczecina. Aktami z 27 marca i 2 kwietnia 1909 roku zniesiono połączenie parafialne Rokit z Mikorowem i utworzono tu samodzielny urząd pastorski. W 1911 roku, 1 października, przyłączono do parafii Bochowo, należące wcześniej do Bukowiny.

Budowę kościoła zaczęto latem 1911 roku, a kamień węgielny położono 17 września. Konsystorz, ogłaszając w lipcu 1911 roku składkę na budowę, pisał, że gmina „ma ciężko walczyć z wdzieraniem się polskości, a wraz z nią katolicyzmu”, i wymieniał jako powód pośpiechu planowaną tu katolicką parafię misyjną. Cesarz Wilhelm II ofiarował na budowę 20 000 marek. Świątynię poświęcono 20 grudnia 1912 roku; w styczniowym zeszycie urzędowego pisma konsystorza z 1913 roku ogłoszono nadanie orderu landratowi słupskiemu Walterowi von Brüningowi z okazji poświęcenia kościoła. Pierwszy pastor, Otto Sendler, nie doczekał tego dnia: zmarł 7 lutego 1912 roku. Niemiecki autor Karl-Heinz Pagel pisał, że nowa parafia miała stać się „bastionem przeciwko katolickiemu kaszubstwu” („Bollwerk gegen das katholische Kaschubentum”).

W 1914 roku pastorem w Rokitach był Juhr.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1860 dusz; patronat był państwowy, a pastorem był od 1 czerwca 1931 roku Hugo Schneider. Pastor Wilhelm Rieck przybył do Rokit 1 listopada 1933 roku jako pomocnik duchowny, a od 1 stycznia 1934 roku był tu proboszczem. 29 czerwca 1939 roku koszalińska placówka gestapo zakazała mu pobytu w powiatach granicznych — słupskim, bytowskim, lęborskim i miasteckim — uzasadniając to tym, że odrzuca państwo narodowosocjalistyczne i stale utrzymuje kontakty z żydowską rodziną Taborów z Rokit. 8 sierpnia 1940 roku wyrok izby dyscyplinarnej przy konsystorzu ewangelickim prowincji Pomorze usunął go z urzędu proboszcza.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 986; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 504, 506–507, 584; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 (m.in. 1906, nr 131; 1909; 1911, nr 85; 1913; 1934); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989; strona o parafii ewangelickiej Groß Rakitt w serwisie pom-wpru.kerntopf.com; „Neues Adreßbuch der Stadt Stolp i. P.”, Stolp i. P. 1914, s. 352; wykaz parafii na stronie diecezji pelplińskiej (odczyt 13 października 2026 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 995–996; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 171; „Der Reichsbote” (Berlin), 4 września 1906 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 23 lutego 1912 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).

Położenie: 54,3394° N, 17,6892° E Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazuje obiekt. (według danych OpenStreetMap)

Źródła

  1. Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku
  2. Rokity (Czarna Dąbrówka) — Wikipedia (de)
  3. Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze – miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku
  4. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, hasło „Rokity”
  5. „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943
  6. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 986
  7. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 995–996
  8. „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 171
  9. „Der Reichsbote” (Berlin), 4 września 1906 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
  10. „Der Reichsbote” (Berlin), 23 lutego 1912 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
  11. E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 504, 506–507, 584
  12. „Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen, Kirchen und Kapellen … der Provinz Pommern”, [Stettin, ok. 1923], Reg.-Bez. Köslin, Synode Stolp: „Groß-Rakitt, Kr. Stolp. 1907 S.”

Metryczka

Identyfikator w atlasie
KOS-0303
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
średnia
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.