Role — cmentarz ewangelicki

Przy dworze w Rolach przetrwał ewangelicki cmentarz rodowy von Puttkamerów; spoczywa na nim między innymi Carl Wilhelm Albert von Puttkamer-Grünwalde, żyjący w latach 1809–1869. Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Miastko na lata 2017–2020 wymienia go jako cmentarz ewangelicki z 1869 roku, położony przy drodze gminnej, i określa go jako „zachowany, w lesie”.

Role, do 1945 roku Grünwalde, leżały w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej, i należały do okręgu urzędowego Ponickel. Wieś powstała w XVI wieku i przez stulecia była majątkiem rodu von Puttkamer; dwór, który stoi tu do dziś, wzniesiono w 1825 roku.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Role, po niemiecku Grünwalde (u Brüggemanna Grünenwalde), liczyły 10 ognisk (domostw) i były przypisane do kościoła w Wałdowie (Waldow) w synodzie słupskim. W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy w Rolach.

Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielką majątku rycerskiego Role, po niemiecku Grünwalde, była pani von Puttkamer. W 1879 roku majątek liczył 1321,70 hektara, a w 1905 roku należał do pani Malvine von Blumenthal, żony pułkownika, oraz do panny Helene von Puttkamer. W księdze adresowej z 1905 roku zapisano, że około jednej trzeciej gruntów rozparcelowano. Wykaz parafii pomorskich z 1924 roku wymienia wśród patronów parafii w Wałdowie pannę von Blumenthal z Grünwalde, a w 1928 roku Role należały do niej i do Luise Becker.

W 1928 roku majątek liczył 978 hektarów, wobec 1344 hektarów w 1905 roku.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Grünwalde jako obwód dworski (strona 164, pozycja 75) i naliczył w nim 386 ewangelików i 12 katolików; gminę wiejską Saaben (strona 162, pozycja 36) — 123 ewangelików. Do obwodu dworskiego Grünwalde spis zaliczał wtedy młyn Gewiesener Mühle, folwark Juliushof, część Saaben z młynem saabeńskim, osadę Rieselei, cegielnię oraz Steinau. Steinau, dzisiejsze Turowo, liczyło wtedy 7 domów i 83 mieszkańców.

W 1928 roku Grünwalde połączono z sąsiednim Saaben, dzisiejszym Żabnem, w jedną gminę Grünwalde-Saaben.

W lutym i marcu 1945 roku przez okolicę przeszły walki. W Rolach ludność niemiecka uciekła 3 marca. Po wojnie w dworze urządzono szkołę, czynną do 1996 roku.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 792; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 129; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); dwór Role I historia i właściciele — Dwory i Pałace Polski; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern), powiat Rummelsburg, s. 162–165; „Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen und Geistlichen etc. der Provinz Pommern”, 1924; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, t. 1, s. 906 (hasło Juliushof); rummelsburg.de, hasło Grünwalde-Saaben; Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Miastko na lata 2017 — 2020 (uchwała nr XLV/420/2017 z 24 listopada 2017 roku); „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 148–149; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 283.