Ropuchy — cmentarz ewangelicki

Ropuchy to kociewska wieś na zachód od Pelplina, w dzisiejszej gminie Pelplin. W Ropuchach jest dawny cmentarz ewangelicki. Przed 1920 rokiem wieś należała do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau) w rejencji gdańskiej, a przed utworzeniem tego powiatu w 1887 roku — do starogardzkiego (Kreis Preußisch Stargard). W latach 1920–1939 znalazła się w granicach Drugiej Rzeczypospolitej, a w latach 1939–1945 w Reichsgau Danzig-Westpreußen. Były to dobra w dzierżawie wieczystej nad Węgiermucą, przy bitym trakcie starogardzkim, na 193 hektarach: 153 hektary roli, siedem hektarów łąk i dziesięć hektarów lasu. Hodowano bydło, owce i świnie, a buraki odstawiano do cukrowni w odległym o cztery i pół kilometra Pelplinie, gdzie mieszkańcy mieli też pocztę i kolej.

Ropuchy należały do cystersów pelplińskich: w 1367 roku opat Maciej wydał wieś, liczącą sześć włók starej miary chełmińskiej, osiemnastu chałupnikom po siedem mórg, a od każdego ogrodu pobierał klasztor dziesięć skojców, cztery kurczęta i sześć dni szarwarku. W wizytacjach biskupa włocławskiego Hieronima Rozrażewskiego, z końca XVI wieku, Ropuchy pojawiają się dwa razy i za każdym razem tak samo: jako wieś parafii w Nowej Cerkwi, zamieszkana przez samych ogrodników, którzy proboszczowi nie dawali nic — „Ropuchy, hortulani, nihil”. Przy wizytacji, którą biskup odbył w Nowej Cerkwi osobiście w 1597 roku, zapisano o całej parafii, że nie ma wśród gospodarzy ani jednego heretyka: część wróciła do Kościoła, a bardziej uparci wyprzedali swoje mienie i odeszli.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 45 mieszkańców: 22 luteranów i 23 katolików; luteranie należeli do parafii w Starogardzie Gdańskim (Stargard), katolicy — do parafii w Pelplinie. Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku ewangelicy należeli do parafii w Starogardzie Gdańskim; katolicy — do parafii w Neukirch; dzieci należały do okręgu szkolnego w Neuhof.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał we wsi 66 mieszkańców: 55 katolików i jedenastu ewangelików. W tym spisie wieś liczyła pięć domów i dwanaście gospodarstw domowych. Katolicy należeli wtedy do parafii w Nowej Cerkwi, a ewangelicy do parafii w Starogardzie. Słownik geograficzny podaje w tym haśle liczby z dwóch różnych lat: rok 1869 — 56 katolików i osiemnastu ewangelików w sześciu domach — oraz rok 1885 z liczbami spisu powszechnego.

W źródłach nie znaleziono kościoła ani zboru w Ropuchach; zmarłych ewangelików chowano na miejscowym cmentarzu. W źródłach nie znaleziono datowania cmentarza; wojewódzka ewidencja zabytków wymienia w gminie Pelplin dziesięć cmentarzy i Ropuchów wśród nich nie ma; nie wymienia go także urzędowy rejestr zabytków województwa pomorskiego. Karta cmentarza z 30 września 1985 roku stwierdza krótko: „Cmentarz zdewastowany”.

Cmentarz leżał wtedy na leśnym wzniesieniu około półtora kilometra na wschód od wsi, zarośnięty samosiejkami; z kutego ogrodzenia pozostał fragment w części południowej wraz z metalową bramą. W karcie zapisano trzydzieści jeden mogił ziemnych; najstarszy czytelny nagrobek pochodził z 1918 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Pr. Stargard i podaje tu 6 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Dirschau, s. 30, poz. 66; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. IX, hasło „Ropuchy”; Visitationes archidiaconatus Pomeraniae — wizytacje z polecenia biskupa Hieronima Rozrażewskiego, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu II, s. 326 i 446; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 68, nr 203; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Pelplin; wykaz rejestru zabytków województwa pomorskiego Narodowego Instytutu Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026; karta cmentarza w Ropuchach, oprac. A. Haase, A. Haase, Gdańsk 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 218, pozycja 208; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 45.