Równe — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Równem figuruje w ewidencji zabytków: karta z 1 listopada 1986 roku datuje go na drugą połowę XIX wieku. Wojewódzka ewidencja wymienia go pod pozycją 55 wykazu gminy Liniewo — dawny cmentarz ewangelicki na działce 119, w pobliżu zabudowań Równe numer 1 i Jeziora Polaszkowskiego.

Równe — po niemiecku Rowen, w wariantach Ruwne i Rawno — leży dziś w gminie Liniewo, w sołectwie Chrztowo. Nazwa jest stara: w formie „Rofne” pojawia się w dokumencie z 1289 roku, przy rozgraniczeniu Polaszek. Do 1920 roku wieś należała do powiatu kościerskiego (Kreis Berent) w rejencji gdańskiej, a okręg urzędowy i urząd stanu cywilnego miała w Groß Liniewo. W administracji była początkowo samodzielną gminą wiejską, później miejscowością w gminie Chrztowo.

Wieś szlachecka na Kaszubach, złożona z ośmiu posiadłości gburskich i trzech zagród o łącznym obszarze 129 hektarów, płaciła według wizytacji Szaniawskiego z 1710 roku sześć korców mesznego żyta i tyleż owsa. Według pruskich ksiąg hipotecznych Równe było pustkowiem należącym do dóbr Orle; trzymali je kolejno Michał Tuchołka, od 1762 roku jego syn Jan i jego synowie, od 1780 roku Ignacy Trembecki, a od 1805 roku jego syn Józef Brochwitz-Trembecki.

W 1772 roku Równe razem z Kartowem, gdzie gospodarowało dwunastu chłopów, należało do dóbr Orle Johanna Tuchołki. W XVIII wieku Równe należało wraz z Garczynem, Orlem i Kartowem do Trembeckich; kaplicę domową rodzina utrzymywała w sąsiednim Orlu, gdzie prowadził ją w 1780 roku Ignacy Trembecki, syn Jana.

W 1869 roku mieszkańców było 97 w jedenastu domach — 85 ewangelików i dwunastu katolików. Spis z 1 grudnia 1885 roku zastał 102 mieszkańców, 54 mężczyzn i 48 kobiet, w dwunastu domach i dziewiętnastu gospodarstwach domowych; ewangelików było wtedy 62, katolików 40. Te same liczby dla roku 1885 powtarza Słownik geograficzny. Własnego kościoła wieś nie miała. Ewangelicy podlegali parafii w Nowych Polaszkach, a katolicy — parafii w Garczynie, oddalonej o pół mili. Parafię ewangelików podaje kolumna parafialna spisu z 1885 roku, na stronie 42, pod pozycją 81. Poczta była w Liniewie.

Karta cmentarza z listopada 1986 roku ocenia go słowami: „Cmentarz bardzo zdewastowany”. Układ grobów był wtedy w zasadzie nieczytelny, a z dawnego wyposażenia pozostały żeliwny krzyż Wilhelminy Schwarz z domu Marotz, zmarłej 14 października 1886 roku, i jeden pomnik nagrobny. W 1986 roku wzdłuż granic zachowały się resztki kamiennego obwałowania oraz dziewięć lip.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku liczy tę miejscowość razem z Kartowen w parafii Nowe Polaszki (Neu Paleschken) i podaje łącznie 114 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków — wykaz cmentarzy gminy Liniewo, pozycja 55; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis z 1 grudnia 1885 roku, powiat Berent, s. 42, pozycja 81; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom IX, hasło „Równe” (1.); J. Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880, s. 210 (kaplica w Orlu); karta cmentarza w Równem, oprac. G. Olszewska-Hellmann, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 1191a (s. 79); H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 130; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43.