Różewo — cmentarz mennonicki

Różewo, po niemiecku Rosenort, leży na Żuławach na wschód od Nowego Dworu Gdańskiego. Tutejszy cmentarz mennonicki, o kształcie zbliżonym do kwadratu, rozciąga się po wschodniej stronie drogi, na niewielkim wyniesieniu; obsadzenie obwiednie przetrwało we fragmentach. Zachowało się kilkanaście steli nagrobnych z XVIII i XIX wieku, między innymi stela Corneliusa Warkentina z tablicą wystawioną w stulecie emigracji.

Cmentarz wpisano do rejestru zabytków pod numerem A-1244 decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Elblągu z 14 sierpnia 1988 roku. Od dawnego domu modlitwy w Różewie dzieli go około 610 metrów; są to dwa odrębne obiekty.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku zaliczał Rosenort do powiatu elbląskiego i notował we wsi dom modlitwy mennonitów. Mieszkało tu wtedy 80 osób: 25 luteranów, 3 katolików i 52 mennonitów; luteranie należeli do parafii w Fürstenau (Kmiecinie), katolicy — do parafii w Elblągu. Słownik geograficzny opisuje wieś w pierwszym z dwóch haseł tej nazwy jako wieś włościańską w powiecie elbląskim, z pocztą i parafią katolicką w Nowym Dworze, o obszarze 241 hektarów, z 9 posiadłościami gburskimi i 2 zagrodami; w 1887 roku do szkoły ewangelickiej chodziło 25 dzieci.

W 1869 roku w 12 domach mieszkało 98 osób, w tym 4 katolików i 42 ewangelików. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał 12 domów, 14 gospodarstw i 79 mieszkańców: 42 ewangelików, 1 katolika i 36 innych chrześcijan; ewangelików przypisał do parafii w Fürstenau, a katolików do parafii w Tiegenhofie, czyli Nowym Dworze Gdańskim.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kmiecin (Fürstenau) i podaje tu 165 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. IX, hasło Rosenort 1; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Elbing, s. 6, poz. 73; wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 18, powiat elbląski, nr 155; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 28.