Rozłazino — kościół używany przejściowo przez ewangelików (bez cmentarza)

Rozłazino leży w gminie Łęczyce, w powiecie wejherowskim, na dawnej ziemi lęborskiej. Kościół w Rozłazinie był w XVI wieku i na początku XVII wieku, do 1641 roku, w rękach ewangelików; osobnego cmentarza ewangelickiego tu nie ma. W centrum wsi, po zachodniej stronie drogi do Dzięcielca, leży katolicki cmentarz parafialny, a na nim zgromadzono ewangelickie nagrobki w lapidarium. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 100 wykazu gminy Łęczyce jako cmentarz parafialny katolicki i lapidarium ewangelickie. W powiatowym programie opieki nad zabytkami figuruje jako katolicki cmentarz przykościelny.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego przytacza przywilej komtura gdańskiego Swedera von Pfelland z 1356 roku, nakazujący zbudować we wsi kościół „na chwałę Boską i dla pociechy dusz” i przeznaczający dla proboszcza cztery wolne włóki oraz korzec żyta i owsa z każdej włóki. Franz Schultz zalicza parafię w Rozłazinie do parafii na lewym brzegu Łeby, które przed Reformacją należały do diecezji kamieńskiej. Andrzej Tomczak, odtwarzając sieć parafialną drugiej połowy XVI wieku, umieszcza parafię w Rozłazinie w dekanacie lęborskim diecezji włocławskiej.

Według Tomczaka cały dekanat lęborski był około 1583 roku ogarnięty Reformacją i wizytator biskupa Rozrażewskiego nie przekroczył wtedy jego granic. W skład parafii wchodziło kilkanaście osad, między innymi Bożepole Małe i Wielkie, Paraszyno, Godętowo, Węgornia, Lubowidz i Dzięcielec z kościołem filialnym.

W 1571 roku parafię wizytował generalny superintendent Stummelius i zganił utrzymujące się w niej zabobony. W 1637 roku należało do parafii czternaście wsi. Po przyłączeniu ziemi lęborskiej do Rzeczypospolitej i rozpoczętej wtedy akcji rekatolizacyjnej, w 1641 roku, kościół wrócił do katolików, a pastor Jakub Grulike przeniósł się do Dzięcielca i tam prowadził dalej swoją wspólnotę, bez przerwy w służbie. Ewangelicy z Rozłazina i okolicznych majątków odtąd chodzili tam do kościoła.

W 1719 roku parafie w Rozłazinie i Dzięcielcu policzono razem: sześćdziesiąt dwa chrzty, siedem osób zaślubionych i pięćdziesięciu pięciu zmarłych.

Rozłazinem opiekowali się cystersi oliwscy; wizytacja z 1683 roku zastała świątynię w ruinie. Wizytacja z 14 grudnia 1686 roku zapisała, że drewniany katolicki kościół świętego Wojciecha „cały się zawalił, zostały tylko rumowiska”. Ściany wprawdzie stały, ale tak zniszczone, że nie dało się ich naprawić; sprzętu nie było żadnego, ocalała jedynie dzwonnica z trzema dużymi dzwonami. Prepozyt lęborski przysyłał czasem wikarego, „by kazał pod dzwonnicą”. Katolików w całej parafii naliczono około piętnastu.

W 1784 roku Rozłazino leżało półtorej mili na wschód od Lęborka, w okolicy górzystej. Obok folwarku mieszkało tu ośmiu gospodarzy, wolny karczmarz, dwóch zagrodników i dwóch chałupników-budników w domach królewskich — razem 22 dymy. Kościół był katolicki, „an welcher ein Vicarius des Probstes zu Lauenburg stehet” — obsługiwał go wikariusz proboszcza lęborskiego, był też zakrystian; mieszkańcy należeli do ewangelickiej parafii w Dzięcielcu (Dzincelitz). Zagrodnik odrabiał na folwarku pańszczyznę pięć dni w tygodniu przez cały rok.

Dzisiejszy kościół wzniesiono w latach 1840–1841, a samodzielną parafię erygowano 28 listopada 1864 roku. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom IX, 1888) gmina Rozłazino liczyła w 1885 roku 567 mieszkańców, w tym 413 ewangelików i 154 katolików. W spisie z 1 grudnia 1890 roku wieś wraz z Borem i Rozłaskim Młynem liczyła 520 mieszkańców; ewangelikami było 388 Niemców, a wśród katolików Stefan Ramułt, przeliczając dane spisu, naliczył 126 Kaszubów.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. IX, hasło „Rozłazin”; Franz Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 161, 423; Ernst Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart, część II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, hasło Zinzelitz, s. 241–242; Marek Drzewiecki, Cmentarze Ziemi Lęborskiej; wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, karta gminy Łęczyce; Program opieki nad zabytkami Powiatu Wejherowskiego na lata 2016–2019; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 59–60; „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911, s. 856; „Visitationes archidiaconatus Pomeraniae”, wyd. S. Kujot, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu I–III, s. 39; „Specification Wie viel in denen Landen Lauenburg und Bütow Gebohren, Getraut und Gestorben sind, Anno 1719”, Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, sygn. Hist.Pomm.0007, misc. 24; zestawienie K.-D. Kreplina, 2001; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1051; S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899, s. 203.