Roztoka — cmentarz ewangelicki

Wojewódzka ewidencja notuje w wykazie gminy Przywidz pod pozycją sto pięćdziesiątą pierwszą cmentarz ewangelicki w Roztoce. Gminny program opieki nad zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 ujmuje go w gminnej ewidencji zabytków jako cmentarz ewangelicki przy ulicy Wąskiej. Kaplicy ani domu modlitwy w Roztoce nie było. Po 1945 roku ludność niemiecka i ewangelicka ustąpiła, a cmentarz zamknięto i porzucono. Dziś jest nieczynny; zachowały się relikty.

Roztoka — po niemiecku Tiefenthal, a w protokołach katastralnych z 1772 roku Depenthal — leży na pograniczu kaszubskim, w pasie leśnych hut ciągnącym się między Skarszewami a Przywidzem. Do 1920 roku należała do powiatu kartuskiego (Kreis Karthaus). W wykazie gmin z 1885 roku Tiefenthal figuruje w powiecie kartuskim na stronie pięćdziesiątej drugiej pod pozycją sto dwudziestą siódmą, a w spisie z 1 grudnia 1910 roku — pod pozycją sto siedemnastą tego samego powiatu. Przy utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska w 1920 roku wieś, jedną z dwunastu tak zwanych wsi hutniczych, przyłączono do powiatu Danziger Höhe.

Najstarszy czytelny ślad wsi pochodzi z pruskich protokołów katastralnych starostwa skarszewskiego z 1772 roku, które ogłosił H. Schuch. Po zubożeniu wdowy Müller Depenthal dzierżawił wtedy ewangelik Johann Pochert, który „utrzymywał się szczególnie z handlu bydłem”; płacił 63 talary i 3 grosze, podczas gdy wdowa płaciła 31 talarów i 60 groszy. W 1772 roku trzecia część ziemi leżała odłogiem.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 31 mieszkańców, wszystkich wyznania luterańskiego, a jako ich parafię podaje Szymbark (Schönberg). Według Heidna dekretem z 1822 roku ewangelików z Roztoki przydzielono do parafii w Szymbarku, a w 1832 roku do parafii w Przywidzu. W Przywidzu parafię erygowano w latach 1830–1832; tam też stał kościół. Oba spisy zapisują ją pod niemiecką nazwą Przywidza — Mariensee.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej opisywał Tiefenthal jako królewski folwark w dzierżawie wieczystej z dwoma gospodarstwami chłopskimi i sześcioma zagrodami chałupniczymi. Notował tu 13 budynków mieszkalnych i 128 mieszkańców, w tym 95 ewangelików, 21 katolików i 12 Żydów. W tym podręczniku miejscowość należała do okręgu szkolnego w Kamehlen.

Spis z 1885 roku wykazał tu 104 mieszkańców — 98 ewangelików i sześciu katolików. W spisie z 1 grudnia 1910 roku mieszkańców było 172, z czego 161 wyznania ewangelickiego, a niemiecki jako język ojczysty podali wszyscy. Katolicy podlegali parafii w Goręczynie: tak podaje ten sam wiersz wykazu z 1885 roku, a powtarza spis z 1910 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Przywidz (Mariensee) i podaje tu 133 ewangelików.

Źródła: H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 45–188; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); wojewódzka ewidencja zabytków; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 146, nr 349; John Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”, Gdańsk (Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens, z. 21), s. 8; W. Heidn, „Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit”, Marburg 1965, s. 627; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Przywidz na lata 2023–2026 (uchwała nr XLII/347/2022 z 20 grudnia 2022 roku); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 135, pozycja 426; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 32.