Rudniki — cmentarz ewangelicki

Rudniki, po niemiecku Eisenhammer, leżą w gminie Przechlewo, w powiecie człuchowskim. Przed 1920 rokiem powiat człuchowski (Kreis Schlochau) należał do Prus Zachodnich; po 1920 roku pozostał po stronie niemieckiej, zmieniając prowincję: w latach 1920–1938 była to Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie, a od 1 października 1938 roku prowincja Pomorze.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, na stronie 158 pod pozycją 23, naliczył tu 323 mieszkańców: 242 katolików, 75 ewangelików i 6 osób wyznania mojżeszowego. Żyli w 36 budynkach mieszkalnych, w 66 gospodarstwach domowych rozłożonych na dwa miejsca zamieszkania. W tej liczbie kobiet było 180, a mężczyzn 143.

Katolicy należeli do parafii w Przechlewie, ewangelicy do parafii w Sąpolnie (Sampohl). Agathon Harnoch wymienia Eisenhammer wśród miejscowości parafii Sąpolno–Pakotulsko, która liczyła 3245 dusz i miała sześć cmentarzy ewangelickich. W Sąpolnie gmina zabiegała o samodzielność od 1842 roku, nabożeństwa odprawiała od 1848 roku w kościele tymczasowym, a nowo wzniesioną świątynię poświęciła w dwudziestą niedzielę po Trójcy Świętej 1859 roku. W drugim ośrodku parafii, w Pakotulsku, nabożeństwo odbywało się co czwartą niedzielę.

Cmentarz, założony pod koniec dziewiętnastego wieku, zajmował osiemnaście arów. Karta cmentarza z 30 września 1993 roku ocenia jego stan słowami: „brak nagrobków, drzewostan w pierw. układzie”. W karcie zapisano, że leżał w południowo-zachodniej części wsi, przy drodze polnej na skraju lasu. Zachowały się wtedy słupy bramne, betonowa płyta oraz aleje i szpalery lipowe. W drzewostanie naliczono trzydzieści trzy lipy, trzy modrzewie i cztery świerki, wszystkie w dobrym stanie zdrowotnym.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Eisenhammer jako wieś. Notował tu 30 domów mieszkalnych i 291 mieszkańców, w tym 62 ewangelików, 225 katolików i cztery osoby innych wyznań. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Przechlewo (Prechlau) i podaje tu 75 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Agathon Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen, Neidenburg 1890, s. 503–504; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); karta cmentarza w Rudnikach, oprac. H. Grecki, 1993 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 130–131; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 81.