Runowo — wiejski cmentarz ewangelicki nieopodal linii kolejowej

W Runowie (do 1945 roku Groß Runow) założono dwa cmentarze — wiejski i rodowy von Grumbkowów. Wiejski, podobnie jak rodowy, leży na północ od miejscowości, nieopodal linii kolejowej i dzisiejszej drogi krajowej numer 6. Źródła kartograficzne pokazują założenie na rzucie prostokąta z wejściem głównym od wschodu; dziś granice zatarł otaczający kompleks leśny. W miejscu pierwotnego założenia zachowało się jednak kilkadziesiąt miejsc pochówku wyznaczających poszczególne rzędy oraz lipowa aleja, która dzieli teren na dwie kwatery i prowadzi do pomnika poświęconego mieszkańcom Runowa poległym w pierwszej wojnie światowej. Wokół pomnika wzniesiono wysoki kamienny mur. Po drugiej wojnie światowej cmentarz opuszczono, a szkoły z Potęgowa prowadziły na nim akcje porządkowe.

Runowo leżało w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze; cała ludność była ewangelicka. W 1688 roku zbudowano tu kościół, który stał się kościołem filialnym parafii ewangelickiej w Skórowie (Schurow), należącej do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto. W 1690 roku ufundowano we wsi zakład (Kloster) dla 12 ubogich panien, czterech ze stanu szlacheckiego i ośmiu z mieszczańskiego, z wolnym mieszkaniem, ogrodami, drewnem i roczną pensją; w 1784 roku panny dostawały już tylko pieniądze, bez mieszkania, ogrodu i drewna.

W 1784 roku Runowo liczyło 26 dymów i miało nauczyciela; należało do parafii w Skórowie (Schurow). Stała tu kaplica, dawna filia Skórowa, która „jetzt aber nicht mehr gebraucht wird” — nie była już używana. Około 1777 roku świątynia, zrujnowana, wyszła z użycia, a około 1800 roku pani von Bonin ufundowała nową kaplicę. W jej posadzce leży płyta nagrobna z herbami C. S. von Grumbkowa i jego żony A. M. von Crockow z 1672 roku.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Schurow, 5 kilometrów od Schurow, a dla całej parafii podaje 3170 dusz. Pastorem był Erich Backe. W 1939 roku wieś liczyła 490 mieszkańców, a obszar gminy wynosił 2189 hektarów. Karl-Heinz Pagel podaje, że w szkole w Groß Runow uczyli kolejno Karl Exner (1919–1926), Ewald John (1927–1943) i do zajęcia wsi Erich Arndt. W jednoklasowej szkole w Wiesental nauczycielem był Emil Bewersdorff.

9 marca 1945 roku wieś zajęła bez walki Armia Czerwona. Ludność niemiecką wysiedlono; według późniejszej kartoteki mieszkańców dawnego Pomorza 299 z nich mieszkało w zachodnich Niemczech, a 93 we wschodnich.

Źródła: Gmina Potęgowo — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl); K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 161; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 546–549; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 999; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 172.