Runowo — rodowy cmentarz ewangelicki von Grumbkowów

W Runowie były dwa cmentarze — wiejski i rodowy; ten jest rodowy. Założyli go von Grumbkowowie na północ od należącego do nich zespołu pałacowo-parkowego: na owalnym, niewielkim wzniesieniu stanęła nieduża ceglana kaplica, pod której stropem złożono szczątki członków rodu. Po kaplicy został dziś tylko stos cegieł i widoczne stalowe belki stropu. Obok członków rodu chowano tu także pensjonariuszki przytułku. Płyta nagrobna zaginęła w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

W 1784 roku Runowo liczyło 26 dymów i miało nauczyciela. Stała tu kaplica, dawna filia Skórowa, która „jetzt aber nicht mehr gebraucht wird” — nie była używana. Ubogie panny z fundacji z 1690 roku dostawały w tym czasie same pieniądze, bez mieszkania, ogrodu i drewna.

Runowo, do 1945 roku Groß Runow — dla odróżnienia od Klein Runow, dzisiejszego Runowa Sławieńskiego — leżało w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Wieś wzmiankowano w 1379 roku, a w 1421 była lennem Grumbkowów. W 1690 roku minister brandenburski Joachim Ernst von Grumbkow ufundował tu przytułek — klasztor dla dwunastu ubogich panien, czterech szlachcianek i ośmiu mieszczanek.

Ludność była w całości ewangelicka. Kościół w Runowie, wzniesiony w 1688 roku, był kościołem filialnym parafii w Skórowie (Schurow) w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto. Około 1777 roku, zrujnowany, wyszedł z użytku; około 1800 roku pani von Bonin zbudowała nową kaplicę. W jej posadzce leżała stara płyta nagrobna z 1672 roku z herbami C. S. von Grumbkowa i jego żony A. M. von Crockow.

9 marca 1945 roku wieś zajęła bez walki Armia Czerwona. Część mieszkańców wysiedlono w 1947 roku, pozostałych około połowy lat pięćdziesiątych.

W XIX i XX wieku Runowo należało do von Boninów z Łupawy: w 1879 roku Gross-Ruhnow (1601 hektarów, z młynem) należał do von Bonina z Łupawy, a dzierżawił go Haselau. W latach 1905–1928 Runowo było częścią majoratu Ernsta von Bonina z zamku Canitz w Łupawie, prowadzoną przez dzierżawców; w 1928 roku liczyło 1602 hektary. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Schurow, 5 kilometrów od Schurow, a dla całej parafii podaje 3170 dusz. Pastorem był Erich Backe.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 161; serwis Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl), gmina Potęgowo; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern. Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit”, Lubeka 1989, s. 546–549; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 999; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 188–189; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 170–171; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 184–185; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 328; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 172.