Sąborze — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Sąborzu, przed 1945 rokiem Ludwigslust, założono na południowy zachód od głównych zabudowań miejscowości; teren, zgodnie z naturalnym ukształtowaniem, wznosi się lekko ku wschodowi. Powstanie cmentarza datuje się na początek XX wieku. Do dziś zachował się przerzedzony graniczny starodrzew świerkowy i czytelny podział na dwie kwatery; całą powierzchnię porastają samosiejki drzew i krzewów. Jedna z zachowanych mogił ma niewysoki postument pod tabliczkę inskrypcyjną, wykonany w kształcie pnia dębu i udekorowany gałązką z liśćmi i żołędziami.

Sąborze leżało w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze. Było folwarkiem, a potem częścią gminy dworskiej Mianowice (po niemiecku Mahnwitz) — według spisu z 1895 roku stało tu 11 domów mieszkalnych i mieszkało 116 osób. Około 1900 roku wyodrębniono je jako osobną gminę, a majątek, liczący wówczas 299 hektarów i należący do Franza Holtza, rozparcelowano. Ludwigslust stało się wsią chłopską; w 1939 roku liczyło 172 mieszkańców i 23 gospodarstwa. Nauczyciel Willy Kücker zmarł w 1944 roku.

Własnego kościoła tu nie było. Wszyscy mieszkańcy byli ewangelikami i należeli do parafii w Zagórzycy, po niemiecku Sageritz, w okręgu Słupsk-Stare Miasto. Obok Sąborza wchodziły do parafii Stara i Nowa Dąbrowa, Karżniczka, Mianowice oraz Papritzfelde. Kościół parafialny stał w Zagórzycy, w miejscu wzmiankowanym wraz z zamkiem w XIII wieku.

Karl-Heinz Pagel podaje, że rozkazu opuszczenia wsi nie wydano i niemal wszyscy mieszkańcy pozostali. Armia Czerwona przeszła przez wieś bez walki 8 marca 1945 roku. Pierwszą grupę mieszkańców wysiedlono jesienią 1946 roku. W 1947 roku wywieziono pozostałą ludność. W 1948 roku, wiosną, wysiedlono ostatniego mieszkańca. Później odnaleziono 53 mieszkańców w RFN i 35 w NRD; straty wyniosły 7 poległych, 11 zmarłych cywilów i 38 zaginionych.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Pagel w haśle Ludwigslust podaje dla 1895 roku szesnastu mieszkańców osady, a spis powszechny — 116 osób w 11 domach.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Miejscowości; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 35, hasło Sąborze; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 706–707; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 181, poz. 258 (osady obwodu dworskiego Mahnwitz).