Salino — cmentarz ewangelicki nieczynny (A-1256)

Salino, po niemiecku Saulin, było przed 1945 rokiem wsią kościelną w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg). W 1268 roku wśród świadków darowizny księcia Warcisława dla klasztoru w Bukowie wymieniono Michała, prepozyta z Salina. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał w gminie wiejskiej Saulin 113 ewangelików, jednego katolika i dwoje Żydów, a w tamtejszym obwodzie dworskim — 62 ewangelików i ani jednego katolika.

W 1784 roku Salino leżało dwie mile na północny wschód od Lęborka, nad jeziorem z dwiema wyspami porośniętymi dębami. Obok dworu z folwarkiem mieszkali pastor i zakrystian, gospodarz i siedmiu zagrodników; był młyn wodny, karczma i kuźnia — razem 15 dymów — a także las dębowy i połów ryb w jeziorze. Do parafii należało ponad 20 wsi szlacheckich i królewska kolonia Sellnow, a trzymali się jej także, jak zaznacza Brüggemann, „die Polnischen Einwohner des adelichen Dorfs Stresow” — polscy mieszkańcy szlacheckiej wsi Strzeszewo.

Cmentarze ewangelickie były tu dwa i oba wpisano do rejestru zabytków decyzjami z 24 września 1988 roku. W rejestrze cmentarz nieczynny, założony w latach 1833–1845, figuruje pod numerem A-1256. Drugi, z lat 1839–1845, figuruje w rejestrze pod wcześniejszym numerem A-1255; jest dziś użytkowany jako cmentarz komunalny, a rozpoznać go można po klasycystycznej kaplicy grobowej rodziny von Rexin.

Według opisu terenowego Marka Drzewieckiego, który rozróżnia oba założenia w terenie, stary cmentarz ewangelicki zajmuje około hektara i dzieli się na dwie kwatery aleją, niegdyś obsadzoną tujami; od zachodu granicę wyznacza skarpa i brzeg jeziora. W opisie Drzewieckiego od północy do starego cmentarza przylegają kaplica grobowa Rexinów i nowszy cmentarz o powierzchni około pół hektara, w części katolicki, z pochówkami od 1957 roku. W źródłach nie znaleziono dokładnej daty założenia starego cmentarza; istniał w 1863 roku, gdy panna Clementine von Koss ofiarowała 50 talarów na jego utrzymanie. Teren otoczono wałem i rowem i obsadzono żywopłotem z głogu; od wschodu cmentarz zamyka mur kamienny. Mimo znacznej dewastacji układ kwater pozostał czytelny; zachowały się żeliwne ogrodzenia i krzyże, tumby oraz groby obramowane kamieniem i płytami.

W 1985 roku najstarszym zachowanym grobem był grób pastora Samuela Thomasiusa, urodzonego 3 listopada 1765 roku i zmarłego 20 kwietnia 1853, oraz jego żony Helene Friederike Christine z domu Homann; przetrwały też kwatery rodzin von Koss i Tominskich. W połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku urządzono pośrodku cmentarza miejsce pamięci dawnych mieszkańców.

Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku rycerskiego Salino, po niemiecku Saulin, był von Rexin, mieszkający w Woedtke. W 1879 roku Salino liczyło 420,38 hektara, a Salinko, także własność von Rexina, 472,19 hektara. Salinko dzierżawił wtedy von Bülow. Oba majątki wchodziły w skład majoratu Rexinów z siedzibą w Wódtke: w 1905 i 1911 roku majoratem władał Alexander von Rexin, a oba majątki były wydzierżawione.

W 1928 roku majorat należał do niepełnoletniego Willfrieda von Krause, w którego imieniu występowała matka, Gertrud von Krause z domu von Cornberg. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 2100 dusz. Pastorem był Georg Hoffmann.

Źródła: P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 251; wykaz rejestru zabytków województwa pomorskiego (decyzje z 24 IX 1988, numery A-1255 i A-1256); „Program opieki nad zabytkami powiatu wejherowskiego na lata 2016–2019”, oprac. J. Barton-Piórkowska, Starostwo Powiatowe w Wejherowie 2015; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Salino; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg, strona 189 pozycja 47 i strona 195 pozycja 145); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1080; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 132–133; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 140–141; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 128; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 113.