Sierakowice — cmentarz ewangelicki

Stary cmentarz ewangelicki leży w Sierakowicach — po niemiecku Sierakowitz. Teren przejęła w 1989 roku parafia katolicka i uporządkowała go. Daty założenia cmentarza nie znaleziono w źródłach. Agathon Harnoch w statystyce kościołów ewangelickich Prus Wschodnich i Zachodnich z 1890 roku wyliczył cmentarze sąsiednich parafii diecezji kartuskiej — w Szymbarku osiemnaście, w Sulęczynie ewangelicki cmentarz wymieniony z nazwy — ale przy Sierakowicach zostawił tę rubrykę pustą. Heidn opisuje położenie cmentarza: wchodząc do wsi od zachodu i idąc dalej na wschód, po lewej stronie mijało się kościół ewangelicki, za nim plebanię i dom kościelnego, a dalej cmentarz ewangelicki; naprzeciw niego, po prawej stronie, leżał tak zwany Staw Księży.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Sierakowice i Kamienica przeszły od 1756 roku na Józefa Łaszewskiego po śmierci jego ojca Jakuba i ugodzie z rodzeństwem; w wykazie wasali Sierakowice figurują jako dobra Łaszewskiego mieszkającego w Sulęczynie.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Sierakowitz 68 budynków mieszkalnych i 745 mieszkańców, w tym 65 ewangelików, 648 katolików i 32 Żydów. Wymieniał tu 31 gospodarstw chłopskich. Ewangelicy należeli do parafii w Mirachowie; katolicy — do miejscowej parafii; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Wspólnota ewangelicka wyrosła tu w drugiej połowie dziewiętnastego wieku. Zanim doczekała się własnego duchownego, jej członkowie podlegali parafiom w Bukowinie, Mirachowie i Sulęczynie. Słownik geograficzny, opisując wieś w latach osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku, zanotował, że kościół ewangelicki „ma stanąć”.

Według Harnocha grunt kupiło Towarzystwo Gustawa Adolfa 26 maja 1882 roku, samodzielną parafię utworzono 1 czerwca 1888 roku, a nabożeństwa odprawiano wciąż na plebanii. Pierwszy miejscowy duchowny objął urząd w listopadzie 1889 roku — wcześniej, 27 października 1887 roku, przysłano go tu jako pomocnika duszpasterzy z Mirachowa, Bukowiny i Sulęczyna. Świątynia stanęła potem: budowę rozpoczęto we wrześniu 1895 roku, a kościół poświęcono w październiku 1896 roku. Neogotycki budynek stoi do dziś — 6 maja 1956 roku poświęcono go jako kościół katolicki, nazajutrz mieszkańcy obronili go przed rozbiórką, a od 1983 roku jest kościołem parafialnym świętego Jana Chrzciciela. Harnoch liczy przy tutejszej parafii, zapisanej jako „Sierakowitz” w diecezji kartuskiej, 1284 dusze, a obok niej dwa kościoły katolickie: w Sierakowicach i w Gowidlinie.

Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon odnotowuje we wsi oba kościoły parafialne naraz, ewangelicki i katolicki. Spis ksiąg metrykalnych Bära z 1908 roku notuje przy ewangelickiej parafii Sierakowitz księgi chrztów, ślubów i zgonów prowadzone od 1888 roku, wykaz komunikantów od 1891 roku, a księgę konfirmacji od 1892 roku.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 32 mieszkańców: dwóch luteranów i trzydziestu katolików, a jako parafię luterańską — Bukowinę (Buckwin). Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał w obwodzie dworskim Sierakowice 941 mieszkańców: 790 katolików, 109 ewangelików i 42 osoby wyznania mojżeszowego. W spisie z 1 grudnia 1910 roku Sierakowice są gminą wiejską i liczą 1923 mieszkańców, z tego 301 mówiących po niemiecku — wśród nich 263 ewangelików, 21 katolików i 17 osób wyznania mojżeszowego. W tej tablicy wyznania pozostałych mieszkańców podano na sąsiedniej stronie, osobno dla każdego języka: pięciu polskojęzycznych katolików oraz 1617 osób mówiących po kaszubsku, w tym 1616 katolików i jednego ewangelika.

Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował w Sierakowicach 1866 mieszkańców, w tym trzydziestu ewangelików; narodowość polską podały 1843 osoby, niemiecką dwadzieścia trzy.

Po 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, społeczność ewangelicka przestała istnieć.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Data usamodzielnienia parafii ma w źródłach trzy postacie. Harnoch podaje 1 czerwca 1888 roku; w opracowaniach powtarza się 8 sierpnia 1888 roku; zestawienie parafii protestanckich Prus Zachodnich według dat powstania, ogłoszone przez Reszkę w książce o ewangelikach na Gochach, podaje rok 1890. Rozbieżności tych źródła nie wyjaśniają.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 253 ewangelików (razem z przyległymi osadami), a w całej tutejszej parafii 1185 dusz.

Źródła: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, s. 56, poz. 186 (obwody dworskie powiatu kartuskiego); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 425; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, s. 8, nr 111; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Karthaus, poz. 105; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 142, nr 314; W. Heidn, „Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit”, Marburg 1965, s. 559, 561; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 736 (s. 28), nr 1225 (s. 93–94); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 131–132, pozycja 393; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 33.