Siodłonie — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Siodłoniu, po niemiecku Zedlin, leży na północ od zabudowań wsi, pomiędzy dwiema drogami gruntowymi, na wschód od głównej drogi w kierunku Rumska. Na dawnych mapach ma kształt trójkąta, dziś jest zbliżony do prostokąta, a granica północna zatarła się zupełnie. Wejście główne było od wschodu; przy nim ocalał ceglany słupek bramy z dekoracją w kształcie krzyża i ząbkowym gzymsem w zwieńczeniu. W narożniku północno-wschodnim stoi kompletny pomnik ku czci poległych w pierwszej wojnie światowej, a poza nim zachowały się jeszcze kamienne postumenty i krzyże, część powalona. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Główczyce na lata 2024–2027 wymienia go w ewidencji konserwatorskiej jako cmentarz ewangelicki z drugiej połowy XIX wieku; do rejestru zabytków wpisany nie został.

Siodłonie było majątkiem rycerskim w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze; sąd obwodowy miało w Słupsku, urząd stanu cywilnego w Rumsku (Rumbske). W 1469 roku było lennem Stojentinów, około 1700 roku przeszło na Podewilsów, od 1773 roku należało do Kleistów, a w 1803 roku kupili je wraz z dobrami rumskimi von Krockowowie, którzy zachowali je do 1945 roku.

W 1784 roku Siodłonie leżało dwie i pół mili na wschód-północny wschód od Słupska, na wzniesieniu. Mieszkało tu 11 gospodarzy, dwóch zagrodników i nauczyciel; był tu też folwark — razem 16 dymów. Wieś należała do parafii w Główczycach (Glowitz) w synodzie słupskim.

Jeszcze pod koniec XIX wieku kościół w Główczycach był, jak zapisano w Słowniku geograficznym, jedynym w tamtych stronach, w którym odbywały się polskie kazania. W samych Główczycach, jak podaje ten sam słownik, po kaszubsku mówili tylko starzy, a wieś była przeważnie zniemczona. Franz Tetzner zestawia nazwy wsi w dwóch językach — Zedlin jako Siódlina, Banskow jako Bądzechowo, Rowen jako Równo albo Rómo — i dodaje: „mieszkańcy tych wsi znani są pod nazwą Kabatków”. Miano to odnosiło się do pomorskich Słowian z okolic Główczyc i było, jak zaznacza, młodsze od nazwy Słowińców, którą od dawna określano Kaszubów pomorskich w ogóle.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku liczył wieś i majątek osobno: w gminie wiejskiej mieszkało 93 ewangelików, w obwodzie dworskim 114; katolika nie zapisano w żadnym z dwóch wierszy. Własnego kościoła wieś nie miała; parafia główczycka należała do okręgu kościelnego Słupsk-Stare Miasto Kościoła Unii Staropruskiej i była duża — w 1940 roku liczyła 6228 wiernych. Krockowowie mieli w niej udział w patronacie: 3 z 12 głosów, za majątki Rumbske, Rowen i Zedlin.

W marcu 1945 roku wieś, jak niemal wszystkie gminy w północno-wschodniej części powiatu, nie dostała rozkazu ewakuacji i jej mieszkańcy zostali na miejscu. Po 1945 roku wieś podporządkowano polskiemu urzędowi w Rumsku, a całą jej ludność stopniowo wysiedlono za Odrę.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 16; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 490, 1043–1046; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 z 28 sierpnia 2025 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1020.