Siwiałka — cmentarz ewangelicki

Siwiałka — po niemiecku Schiwialken — to niewielka wieś na Kociewiu, nad Jeziorem Godziszewskim, sąsiadująca z Godziszewem. Dawny cmentarz ewangelicki jest zaznaczony na otwartej mapie OpenStreetMap. Figuruje w gminnej ewidencji zabytków oraz w ewidencji cmentarzy Pomorza jako poewangelicki, luterański albo unijny. Gminny program opieki nad zabytkami na lata 2020–2023 opisuje go jako „widoczny w terenie, zachowany szczątkowo” i umieszcza we wsi, za zabudowaniami mieszkalnymi.

Przed 1920 rokiem wieś należała do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau), w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie. Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 23 mieszkańców: 18 luteranów i 5 katolików.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Schiwialken jako wieś królewską z 15 gospodarstwami chłopskimi, 19 zagrodami chałupniczymi i 44 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 385, w tym 300 ewangelików, 83 katolików i dwóch Żydów. Ewangelicy należeli do parafii w Sobowidzu; katolicy — do parafii w Godziszewie; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Wykaz gmin z 1885 roku — strona dwudziesta ósma, pozycja dwudziesta ósma — notuje w Schiwialken 392 mieszkańców, w tym 307 ewangelików i 85 katolików. W haśle „Siwiałka” Słownik geograficzny opisuje wieś w powiecie tczewskim, z pocztą i parafią katolicką w Godziszewie o ćwierć mili, 15 gospodarstw gburskich i 19 zagród, 385 hektarów, z czego 308 roli, a w 1885 roku 47 domów, 85 dymów i 392 mieszkańców, w tym 307 ewangelików i 85 katolików. Ewangelicy mieli we wsi własną szkołę.

W 1887 roku była to jednoklasowa szkoła ewangelicka licząca 84 dzieci. Przy wsi Słownik odnotowuje starożytny okop.

W latach 1920–1939 wieś leżała w Drugiej Rzeczypospolitej, w województwie pomorskim. Pierwszy powszechny spis ludności Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, wykazał w Siwiałce 45 budynków mieszkalnych i 288 mieszkańców: 149 rzymskich katolików i 139 ewangelików; narodowość polską podało wtedy 165 osób, niemiecką 123. W latach 1939–1945 wieś znalazła się pod okupacją niemiecką.

Po 1945 roku, wraz z ucieczką i wysiedleniem ludności niemieckiej, cmentarz opuszczono. Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia ten cmentarz wśród ośmiu cmentarzy parafii w Sobowidzu, liczącej wtedy 2655 ewangelików.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Sobbowitz i podaje tu 223 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, s. 28–29, poz. 28 (Kreis Dirschau); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X, Warszawa 1889, hasło „Siwiałka”; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat tczewski, s. 55, poz. 19; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 70, nr 209; „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 20; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Starogard Gdański na lata 2020–2023, Starogard Gdański 2020, s. 63–65; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 219, pozycja 220; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 22.