Skarszów Dolny — cmentarz ewangelicki

Mieszkańcy Skarszowa Dolnego założyli swój cmentarz w lesie, w północno-zachodniej części wsi, niedaleko ostatnich zagród. W krajobrazie wciąż go widać, bo leży na niewielkim wzniesieniu, a granice wyznaczono nasadzeniami drzew liściastych; mapa z 1935 roku pokazuje, że powiększono go ku północy. Serwis cmentarzy powiatu słupskiego umieszcza go przy trakcie ku Skarszowowi Górnemu i za wyraźną uznaje tylko granicę zachodnią, którą tworzą podwyższenie terenu i drzewa. Powierzchnia założenia to około 3100 metrów kwadratowych.

Zachowały się nieliczne fragmenty pomników nagrobnych, wśród nich ułamek ażurowego żeliwnego krzyża z porcelanową tabliczką, a także jeden obrys grobu.

Skarszów Dolny, po niemiecku Scharsow, był wsią z majątkiem w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej, nad rzeką Skotawą, którą Niemcy nazywali Schottow. Własnego kościoła wieś nie miała: należała pierwotnie do parafii świętego Piotra na słupskim Starym Mieście, potem do ewangelickiej parafii w Dębnicy Kaszubskiej, po niemiecku Rathsdamnitz, w okręgu kościelnym Słupsk-Miasto. Katolicy podlegali parafii w Słupsku, jak podaje zestawienie parafii FamilySearch. Ostatnim nauczycielem był Richard Koschnick.

8 marca 1945 roku wieś zajęły wojska sowieckie; zniszczono wtedy zabudowania młyna i hamerni, a ich właściciela, Waltera Meyera, zastrzelono — serwis cmentarzy powiatu wymienia go wśród pochowanych na tym cmentarzu. Karl-Heinz Pagel podaje, że w październiku 1945 roku przybyli Polacy, a mieszkańców wsi wysiedlono. Straty wojenne i związane z wysiedleniem wyniosły ośmiu poległych, ośmiu zmarłych cywilów oraz 27 zaginionych. Później odnaleziono 124 dawnych mieszkańców w Republice Federalnej Niemiec i 66 w NRD.

Źródła: Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; zestawienie parafii FamilySearch przy haśle „Scharsow” w serwisie Meyers Gazetteer (meyersgaz.org); Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 66 (hasło Skarszów Dolny); Skarszów Dolny — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl); Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 854–858.