Skowarnki — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Skowarnkach ujęto w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Leży na działce nr 385 i ma 0,12 hektara powierzchni. W ewidencji datowany jest na koniec XIX wieku.

Skowarnki, po niemiecku Schönwerder, wykazano w spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku jako obszar dworski. W tym spisie obszar liczył 204 mieszkańców, wśród nich 198 ewangelików i 6 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Lędyczku (Landeck), katolicy do parafii w Heinrichswalde.

W wykazie Agathona Harnocha ujęto okręgi szkolne, nie parafialne. Schönwerder pojawia się w nim dwa razy: przy Lędyczku, w którego parafii ewangelickiej wieś leżała, oraz przy Debrznie. Ta druga grupa skupiała się wokół Heinrichswalde (dzisiejszego Uniechowa), siedziby parafii katolickiej. Według Aleksandra Klempa (1994, s. 218) krótko przed rokiem 1653 zlikwidowano tu zbór ewangelicki; nazwiska pastorów nie są znane.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Skowarnki należały do Henninga Christiana von Kleista, a od 1764 roku do jego syna Franza Christiana Bernharda. W 1764 roku przejęcie poprzedziły podział z bratem Friedrichem Wilhelmem i spłata siostry Ester Amalii, zamężnej Zakrzewskiej. W wykazie wasali z 1774 roku dziedzicem mieszkającym w Skowarnkach jest 32-letni Franz von Kleist, porucznik w stanie spoczynku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Krzemieniewo (Krummensee) i podaje tu 136 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890 (hasło Pr. Friedland); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, s. 164–165, poz. 135; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 385 (s. 17), nr 1357 (s. 129); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 81; A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 218.