Słuchowo / Wierzchucino — cmentarz ewangelicki

Przydrożny cmentarz ewangelicki z XIX wieku leży na granicy Słuchowa i Wierzchucina, około kilometra na zachód od zabudowy Wierzchucina, przy szosie w kierunku Choczewa; dziś jest odnowiony. Granica obrębów obu wsi przebiega przez niego; wojewódzka ewidencja zabytków wiąże go ze Słuchowem i prowadzi jako dawny cmentarz ewangelicki o powierzchni 0,32 hektara. W Wierzchucinie ewidencja wymienia tylko cmentarz rzymskokatolicki, bez innego ewangelickiego. Słuchowo (po niemiecku Schlochow, po kaszubsku Sëchòwò) było dawną wsią i majątkiem rycerskim. Przed 1945 rokiem Słuchowo należało do powiatu lęborskiego w prowincji Pomorze, tuż przy granicy z Polską; Żarnowiec leżał po stronie polskiej. Urząd stanu cywilnego mieścił się w Wierzchucinie.

W 1784 roku Słuchowo leżało cztery mile na północny wschód od Lęborka, niedaleko jeziora Żarnowieckiego i Bałtyku, przy granicy z Prusami Zachodnimi. Obok folwarku i drugiego, rolnego folwarku mieszkało pięciu zagrodników — razem 13 dymów. Wieś należała do parafii w Osiekach Lęborskich (Ossecken).

Latem 1846 roku napisano z Lęborka do „Danziger Zeitung”, a za nią powtórzyła to „Leipziger Zeitung”, że mieszkający w Słuchowie właściciel majątku rycerskiego, pan Wilde, kazał ochrzcić syna imionami Hermann Einheit Freiheit, czyli „Jedność” i „Wolność”. Pastor, którego gazeta nie wymienia z nazwiska, początkowo nie chciał nadać dziecku dwóch ostatnich imion, ustąpił jednak, gdy ojciec obstawał przy swoim. Konsystorz w Szczecinie przyjął ten chrzest bardzo źle i dał pastorowi do zrozumienia swoje niezadowolenie.

Słownik geograficzny podaje tu 606 hektarów i notuje, że w 1885 roku stało w Słuchowie osiem domów, a w szesnastu gospodarstwach domowych mieszkało 106 osób: 97 ewangelików i dziewięciu katolików. Meyers podaje tu na początku XX wieku 99 mieszkańców. W Słuchowie ewangelicy należeli do parafii w Osiekach, katolicy — według Słownika geograficznego do parafii w Lęborku, według zestawienia parafii FamilySearch — do parafii w Żarnowcu. Własnego kościoła Słuchowo nie miało. W Wierzchucinie (po niemiecku Wierschutzin) Słownik geograficzny notuje 1234 hektary, 719 mieszkańców — 557 katolików i 162 ewangelików — oraz osobno domenę rządową: 475 hektarów i 125 mieszkańców, wśród nich siedemdziesięciu katolików i trzydziestu pięciu ewangelików. Tutejsi ewangelicy otrzymali własny kościół filialny, poświęcony 2 września 1904 roku.

Na cmentarzu spoczywa Carl Gustaw Wolsky (ur. 26 grudnia 1849, zm. 21 września 1940), przez ponad czterdzieści lat — od 1871 do 1913 roku — nauczyciel i kierownik szkoły w Wierzchucinie; jego grób ma dziś nową tablicę z polskim napisem. Spoczywa tu także Hermann Gumz (ur. 4 sierpnia 1859, zm. 21 czerwca 1928), królewski nadamtman i dzierżawca domeny w Wierzchucinie, razem z żoną Augustą z domu Greinke; w 1904 roku, z okazji poświęcenia nowego kościoła, otrzymał Order Korony czwartej klasy. Pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej stoi 47 metrów od środka cmentarza, po stronie wierzchucińskiej; ewidencja prowadzi go jako osobne założenie, cmentarz-pomnik o powierzchni 0,07 hektara, w lesie po południowej stronie szosy Krokowa–Choczewo, i datuje go na 1920 rok.

Wzniósł go miejscowy związek kombatantów, Wierschutziner Krieger Verein, a poświęcił 24 lipca 1927 roku pastor Kurt Reich z Żarnowca. Bryłę tworzy kilkanaście warstw kamienia polnego, zwieńczonych kamiennymi kulami i wykutym w kamieniu hełmem żołnierskim. Granitowa tablica na froncie nosi czterdzieści cztery nazwiska mieszkańców wsi i okolic poległych w latach 1914–1918; poniżej umieszczono późniejszą tablicę poświęconą poległym i zaginionym w drugiej wojnie światowej.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. X, hasło „Słuchowo” (2.) oraz t. XIII, hasło „Wierzchucin”; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” (dawna witryna, kopia archiwalna); wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Krokowa (poz. 130 i 131 dla Słuchowa, poz. 157 i 158 dla Wierzchucina); karta ewidencyjna Narodowego Instytutu Dziedzictwa, cmentarz ewangelicki w Słuchowie; Szlak historii militarnej — Kaszuby Północne; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943; tablica nagrobna C. G. Wolsky’ego (fot. A. Godfrejów-Tarnogórska, 28 listopada 2020); nagrobek H. i A. Gumzów (fot. A. Godfrejów-Tarnogórska, 28 listopada 2020); „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern” 1904, s. 102–103 (Nr. 85 i 86); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1080–1081; „Leipziger Zeitung” (Lipsk), 22 sierpnia 1846 roku, s. 3 (obraz strony: Bayerische Staatsbibliothek, Deutsches Zeitungsportal); Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; zestawienie parafii FamilySearch przy haśle „Schlochow” w serwisie Meyers Gazetteer (meyersgaz.org).